App डाउनलोड करा
पर्यावरणबातमी 9 / 10पर्यावरण • ऊर्जा

कलिंगनगरमध्ये पोलाद कारखान्याच्या वायूंपासून हायड्रोजन निर्मितीची योजना

रोज 10 टन उच्च शुद्धतेचा हायड्रोजन; भारतातील अशा वायूंपासूनचा पहिला प्रकल्प.

परीक्षेत शक्यता ★★ मध्यम

प्रकाशित: ·अद्ययावत: ·1 मिनिटे वाचन
कलिंगनगरमध्ये पोलाद कारखान्याच्या वायूंपासून हायड्रोजन निर्मितीची योजना — चालू घडामोडी 22 नोव्हेंबर 2026

सारांश

टाटा स्टीलने 18 नोव्हेंबर 2026 रोजी अमेरिकेतील ह्यूस्टनस्थित युटिलिटी ग्लोबलसोबत ओडिशातील कलिंगनगर प्रकल्पात हायड्रोजन सुविधा उभारण्यासाठी भागीदारीची घोषणा केली. प्रस्तावित सुविधेतून पोलाद कारखान्यातील उप-वायूंपासून दररोज 10 टन उच्च शुद्धतेचा हायड्रोजन तयार करण्याचे नियोजन आहे; या वायूंपासून हायड्रोजन निर्माण करणारा हा भारतातील पहिला प्रकल्प ठरेल. यात युटिलिटी ग्लोबलचे एच2जेन तंत्रज्ञान वापरले जाईल; ही विद्युत-रासायनिक प्रक्रिया कार्बन मोनॉक्साइडयुक्त वायूंतून, म्हणजे धमन भट्टी आणि मूलभूत ऑक्सिजन भट्टी वायूंतून, हायड्रोजन तयार करते.

कॅनडातील एका पोलाद उत्पादकाच्या सुविधेत प्रत्यक्ष धमन भट्टी वायूवर हे तंत्रज्ञान आधी दाखवले गेले आहे. दोन्ही कंपन्या संयुक्त प्राथमिक अभियांत्रिकी आणि रचना अभ्यास करत असून त्यावरून टाटा स्टीलचे संचालक मंडळ अंतिम गुंतवणूक निर्णय घेईल; निर्णय सकारात्मक असेल तरच स्थापना आणि कार्यान्वयन होईल. युटिलिटी ग्लोबलची ही सर्वात मोठी जाहीर औद्योगिक एच2जेन तैनाती आणि भारतातील पहिला जाहीर प्रकल्प आहे.

हा उपक्रम टाटा स्टीलच्या 2045 पर्यंत निव्वळ शून्य उत्सर्जनाच्या वचनबद्धतेचा भाग आहे.

सापळा सावधान

ही सुविधा अद्याप प्रस्तावित; अंतिम गुंतवणूक निर्णयानंतरच स्थापना. क्षमता दररोज 10 टन; निव्वळ शून्य उत्सर्जनाचे लक्ष्य 2045; घोषणा 18 नोव्हेंबर 2026.

लक्षात ठेवा

  • दररोज 10 टन
  • एच2जेन
  • निव्वळ शून्य 2045

उपक्रमाचे मुद्दे

  1. घोषणा — टाटा स्टील आणि युटिलिटी ग्लोबल; 18 नोव्हेंबर 2026
  2. ठिकाण — कलिंगनगर, ओडिशा
  3. क्षमता — दररोज 10 टन उच्च शुद्धतेचा हायड्रोजन
  4. तंत्रज्ञान — एच2जेन; कार्बन मोनॉक्साइडयुक्त वायूंपासून
  5. टप्पा — प्राथमिक अभियांत्रिकी अभ्यास; नंतर अंतिम गुंतवणूक निर्णय

हे का महत्त्वाचे?

पोलाद हे उत्सर्जन-सघन क्षेत्र असून उप-वायूंपासून हायड्रोजन मिळवल्यास विद्यमान पायाभूत सुविधांचा वापर करून उत्सर्जन कमी करता येते. भारताच्या हायड्रोजन आणि निव्वळ शून्य उद्दिष्टांना यामुळे आधार मिळू शकतो. मुख्य परीक्षेसाठी औद्योगिक कार्बनमुक्ती आणि ऊर्जा संक्रमणाचा संदर्भ उपयुक्त.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • धमन भट्टी वायू: लोखंड निर्मितीतील धमन भट्टीतून निघणारा हा कार्बन मोनॉक्साइडयुक्त वायू इंधन म्हणूनही वापरला जातो.
  • विद्युत-रासायनिक प्रक्रिया: विजेच्या साहाय्याने रासायनिक अभिक्रिया घडवून आणणारी प्रक्रिया; येथे तिचा वापर वायूंतून हायड्रोजन वेगळा करण्यासाठी होतो.
  • निव्वळ शून्य उत्सर्जन: उत्सर्जित आणि शोषलेल्या हरितगृह वायूंचे प्रमाण समान करणे म्हणजे निव्वळ शून्य उत्सर्जन.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • घोषणा — टाटा स्टील आणि युटिलिटी ग्लोबल; कलिंगनगर, ओडिशा; 18 नोव्हेंबर 2026.
  • क्षमता — दररोज 10 टन उच्च शुद्धतेचा हायड्रोजन; भारतातील अशा वायूंपासूनचा पहिला प्रकल्प.
  • तंत्रज्ञान — एच2जेन; प्राथमिक अभ्यासानंतर अंतिम गुंतवणूक निर्णय; लक्ष्य 2045.

या बातमीवर एक प्रश्न

ओडिशातील कलिंगनगर प्रकल्पात पोलाद कारखान्याच्या उप-वायूंपासून दररोज 10 टन हायड्रोजन तयार करण्याची योजना टाटा स्टीलने 18 नोव्हेंबर 2026 रोजी जाहीर केली. त्यासाठी कोणत्या ह्यूस्टनस्थित कंपनीसोबत भागीदारी झाली?

  1. Aइस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीज
  2. Bरुसाल
  3. Cशेक-ए-लेग मायामी
  4. Dयुटिलिटी ग्लोबल
उत्तर पाहा

उत्तर: D. युटिलिटी ग्लोबल

टाटा स्टीलने ह्यूस्टनस्थित युटिलिटी ग्लोबलसोबत भागीदारी जाहीर केली; कंपनीचे एच2जेन तंत्रज्ञान पोलाद वायूंतील कार्बन मोनॉक्साइडपासून हायड्रोजन तयार करते. इस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीज बराक-1 करारात, रुसाल नाल्कोसोबत आणि शेक-ए-लेग मायामी सेलिंग पुरस्काराचा अंतिम स्पर्धक होता.

त्या दिवसाची पूर्ण टेस्ट सोडवा →

स्रोत: द प्रिंट

संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा

संबंधित बातम्या