नाल्को आणि रुसालचा रेड मडमधून स्कॅन्डियम मिळवण्याचा सामंजस्य करार
बंगळुरूतील 44 व्या आयसीएसओबीए 2026 परिषदेच्या निमित्ताने करार.
परीक्षेत शक्यता ★★ मध्यम

सारांश
राष्ट्रीय ॲल्युमिनियम कंपनी (नाल्को) आणि रशियाची ॲल्युमिनियम उत्पादक कंपनी रुसाल यांनी 17 नोव्हेंबर 2026 रोजी ॲल्युमिना उत्पादनाचा अवशेष असलेल्या रेड मडमधून स्कॅन्डियम मिळवण्याच्या अभ्यासासाठी सामंजस्य करार केला. बंगळुरू येथील 44 व्या आयसीएसओबीए 2026 आंतरराष्ट्रीय परिषद आणि प्रदर्शनाच्या निमित्ताने हा करार झाला. सहकार्यात ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि स्कॅन्डियम काढण्याच्या व्यवहार्य पद्धती व तंत्रज्ञानांचे मूल्यमापन होईल.
रुसालने रेड मडमधून हे खनिज मिळवण्याचे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे; तिचा अनुभव या अभ्यासात वापरला जाईल. नाल्कोला आपल्या औद्योगिक उप-उत्पादनांचे मूल्यवर्धन करायचे असून हा करार उदयोन्मुख तंत्रज्ञान आणि स्वच्छ ऊर्जेसाठी खनिजे सुरक्षित करण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांशीही संबंधित आहे. स्वाक्षरी प्रसंगी नाल्कोचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक ब्रिजेंद्र प्रताप सिंह, संचालक (प्रकल्प आणि तांत्रिक) जगदीश अरोरा आणि रुसालचे तांत्रिक संचालक व्हिक्टर मान उपस्थित होते.
नाल्को ही खाण मंत्रालयांतर्गत नवरत्न केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम असून भारत सरकारचा तिच्यात 51.28 टक्के हिस्सा आहे.
सापळा सावधान
हा करार स्कॅन्डियम मिळवण्याच्या अभ्यासासाठी आहे, उत्पादनासाठी नाही. परिषद 44 वी; करार 17 नोव्हेंबर 2026; सरकारी हिस्सा 51.28 टक्के.
लक्षात ठेवा
- नाल्को + रुसाल
- रेड मड
- 51.28 टक्के
उपक्रमाचे मुद्दे
- करार — नाल्को आणि रुसाल; सामंजस्य करार; 17 नोव्हेंबर 2026
- ठिकाण — 44 वी आयसीएसओबीए 2026 परिषद, बंगळुरू
- उद्देश — रेड मडमधून स्कॅन्डियम मिळवण्याचा अभ्यास
- नाल्को — नवरत्न; खाण मंत्रालयांतर्गत
- सरकारी हिस्सा — 51.28 टक्के
हे का महत्त्वाचे?
रेड मडसारख्या औद्योगिक अवशेषातून मौल्यवान खनिजे मिळवल्यास कचऱ्याचे संपत्तीत रूपांतर होते आणि आयात अवलंबित्व कमी होऊ शकते. उदयोन्मुख तंत्रज्ञान आणि स्वच्छ ऊर्जेसाठी खनिज सुरक्षेचा हा भाग आहे. मुख्य परीक्षेसाठी महत्त्वाची खनिजे, चक्रीय अर्थव्यवस्था आणि भारत–रशिया आर्थिक सहकार्य यांचा संदर्भ उपयुक्त.
📚 मूलभूत ज्ञान
- रेड मड: बॉक्साइटपासून बायर प्रक्रियेने ॲल्युमिना बनवताना तयार होणारा अवशेष म्हणजे रेड मड; ॲल्युमिना हा ॲल्युमिनियमचा कच्चा माल आहे.
- क्षारता: उरलेल्या सोडियम हायड्रॉक्साइडमुळे रेड मड तीव्र क्षारीय असतो; घन–द्रव वेगळे करून क्षारता कमी करता येते.
- नवरत्न: हा केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांना मिळणारा दर्जा असून त्यामुळे गुंतवणुकीबाबत अधिक आर्थिक स्वायत्तता मिळते.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- करार — नाल्को आणि रुसाल सामंजस्य करार; 17 नोव्हेंबर 2026; बंगळुरू.
- विषय — रेड मडमधून स्कॅन्डियम काढण्याच्या पद्धतींचा अभ्यास.
- नाल्को — नवरत्न केंद्रीय सार्वजनिक उपक्रम; खाण मंत्रालय; सरकारी हिस्सा 51.28 टक्के.
या बातमीवर एक प्रश्न
17 नोव्हेंबर 2026 रोजी बंगळुरू येथील 44 व्या आयसीएसओबीए 2026 परिषदेच्या निमित्ताने नाल्कोने रशियाच्या रुसालसोबत सामंजस्य करार केला. ॲल्युमिना उत्पादनाचा अवशेष असलेल्या रेड मडमधून कोणते खनिज मिळवण्याचा अभ्यास या कराराचा विषय आहे?
- Aस्कॅन्डियम
- Bसोडियम हायड्रॉक्साइड
- Cकार्बन मोनॉक्साइड
- Dॲल्युमिना
उत्तर पाहा
उत्तर: A. स्कॅन्डियम
नाल्को आणि रुसाल यांनी रेड मडमधून स्कॅन्डियम मिळवण्याच्या अभ्यासासाठी सामंजस्य करार केला. उरलेले सोडियम हायड्रॉक्साइड रेड मडला क्षारीय बनवते, कार्बन मोनॉक्साइड हा हायड्रोजन प्रकल्पातील वायूंचा घटक आहे आणि ॲल्युमिना हे रेड मड तयार करणाऱ्या प्रक्रियेचे उत्पादन आहे.
स्रोत: यूएनआय इंडिया
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
