बराक-1 क्षेपणास्त्र प्रणालींच्या सुधारणेसाठी ₹1,976.40 कोटींचा करार
इस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजसोबत सात नौदल प्रणालींचे आधुनिकीकरण; भागीदार बीईएल आणि बीडीएल.
परीक्षेत शक्यता ★★★ उच्च

सारांश
संरक्षण मंत्रालयाने 18 नोव्हेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीत इस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजसोबत (आयएआय) ₹1,976.40 कोटींचा करार केला. नौदलाच्या जहाजांवरील बराक-1 बिंदू संरक्षण क्षेपणास्त्र प्रणालीचे आधुनिकीकरण आणि जुन्या भागांच्या अप्रचलनाचे व्यवस्थापन हा याचा उद्देश आहे; संरक्षण सचिव राजेश कुमार सिंह उपस्थित होते. हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअरची सर्वंकष दुरुस्ती होऊन नौदल जहाजांना वाढीव वैशिष्ट्ये आणि हवाई संरक्षण क्षमता मिळेल, असे मंत्रालयाने सांगितले.
करारात ऑक्टोबर 2000 मध्ये मिळवलेल्या सात संपूर्ण प्रणालींचा समावेश असून प्रत्येकीत उभ्या प्रक्षेपण युनिट, अग्निनियंत्रण रडार आणि कमांड प्रणाली आहेत. संरक्षण संपादन परिषदेने (अध्यक्ष: संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह) 5 ऑगस्ट 2025 रोजी प्रशासकीय मान्यता दिली. या प्रणाली विमानवाहू नौका, विनाशिका आणि फ्रिगेटवर बसवल्या आहेत.
भारत इलेक्ट्रॉनिक्स आणि भारत डायनॅमिक्स हे आयएआयचे प्रमुख भागीदार असतील. 2000 मधील आपत्कालीन खरेदी सुमारे ₹1,160 कोटींची होती; नंतर 262 क्षेपणास्त्रांचा ₹880 कोटींचा पाठपुरावा आदेश आला. मध्यस्थांच्या कमिशनच्या आरोपांवरून झालेली सीबीआय चौकशी डिसेंबर 2013 मध्ये पुराव्याअभावी बंद झाली.
सापळा सावधान
सध्याचा करार ₹1,976.40 कोटींचा; 2000 ची खरेदी सुमारे ₹1,160 कोटींची; 262 क्षेपणास्त्रे ₹880 कोटींची. मान्यता 5 ऑगस्ट 2025; करार 18 नोव्हेंबर 2026.
लक्षात ठेवा
- सात प्रणाली
- ₹1,976.40 कोटी
- बीईएल आणि बीडीएल
हे का महत्त्वाचे?
जुन्या प्रणाली अद्ययावत करून नौदलाची हवाई संरक्षण क्षमता टिकवणे हा किफायतशीर मार्ग आहे. बीईएल आणि बीडीएल यांच्या सहभागामुळे स्वदेशी संरक्षण उद्योगाला काम मिळते. मुख्य परीक्षेसाठी संरक्षण खरेदी प्रक्रिया, परदेशी पुरवठादारांवरील अवलंबित्व आणि आत्मनिर्भरता यांचा संदर्भ उपयुक्त.
📚 मूलभूत ज्ञान
- बराक-1: बराक-1 ही इस्रायलमध्ये विकसित झालेली जहाजावरील कमी पल्ल्याची हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र प्रणाली असून ती जहाजांना हवाई धोक्यांपासून वाचवते.
- संरक्षण संपादन परिषद: संरक्षण मंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखालील ही परिषद सशस्त्र दलांच्या मोठ्या खरेदी प्रस्तावांना प्रथम प्रशासकीय मान्यता देते.
- अप्रचलन व्यवस्थापन: जुन्या प्रणालींचे सुटे भाग मिळेनासे झाल्यावर त्यांचे अद्ययावतीकरण करून सेवाकाल वाढवण्याच्या प्रक्रियेला अप्रचलन व्यवस्थापन म्हणतात.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- करार — संरक्षण मंत्रालय आणि इस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीज; ₹1,976.40 कोटी; 18 नोव्हेंबर 2026.
- व्याप्ती — ऑक्टोबर 2000 मध्ये मिळवलेल्या सात बराक-1 प्रणाली; भागीदार बीईएल आणि बीडीएल.
- मान्यता — संरक्षण संपादन परिषद; 5 ऑगस्ट 2025 रोजी प्रशासकीय मान्यता.
या बातमीवर एक प्रश्न
संरक्षण मंत्रालयाने 18 नोव्हेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीत इस्रायल एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजसोबत ₹1,976.40 कोटींचा करार केला. नौदलाच्या कोणत्या संख्येतील बराक-1 जहाजप्रणालींचे या करारात आधुनिकीकरण होणार आहे?
- Aसात
- Bआठ
- C262
- D360
उत्तर पाहा
उत्तर: A. सात
करारात ऑक्टोबर 2000 मध्ये मिळवलेल्या सात संपूर्ण बराक-1 प्रणालींचा समावेश आहे. 262 ही नंतरच्या आदेशातील क्षेपणास्त्रांची संख्या (₹880 कोटी) आहे, आठ ही प्रक्षेपण पेटीतील कोष्ठांची संख्या आणि 360 हे रडारच्या कवचाचे अंश आहेत.
स्रोत: बिझनेस टुडे
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
