प्रतिजैविक प्रतिरोध जागरूकता सप्ताहाचे राष्ट्रीय उद्घाटन
संकल्पना ‘एक आरोग्य, एक कृती: आता एएमआर रोखा’; उद्घाटन कर्तव्य भवन, नवी दिल्ली.
परीक्षेत शक्यता ★★ मध्यम

सारांश
भारतात जागतिक प्रतिजैविक प्रतिरोध (एएमआर) जागरूकता सप्ताह 18 ते 24 नोव्हेंबर 2026 दरम्यान साजरा होत आहे. केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने 18 नोव्हेंबर रोजी नवी दिल्लीतील कर्तव्य भवन येथे राष्ट्रीय कार्यक्रमाचे उद्घाटन केले. यंदाची संकल्पना ‘एक आरोग्य, एक कृती: आता एएमआर रोखा’ असून मानव, पशू आणि वनस्पती आरोग्य, अन्नप्रणाली आणि पर्यावरण यांच्या समन्वित कृतीचे आवाहन करते.
केंद्रीय आरोग्य सचिव पुण्य सलिला श्रीवास्तव यांनी आभासी पद्धतीने सहभाग घेत एएमआरला गंभीर सार्वजनिक आरोग्य आव्हान म्हटले. भारताची एएमआर राष्ट्रीय कृती योजना 2.0 2025–2029 कालावधीसाठी असून ती केंद्रीय आरोग्य मंत्री जे. पी.
नड्डा यांनी नोव्हेंबर 2025 मध्ये सुरू केली. कार्यक्रमात भारतातील निम्म्याहून अधिक प्रतिजैविक विक्री चिठ्ठीशिवाय होत असल्याचा अंदाज मांडला गेला. स्वयं-औषधोपचार टाळणे, औषधांची योग्य विल्हेवाट आणि कमी दर्जाच्या औषधांवर कारवाई असे उपाय सुचवले गेले.
79 व्या जागतिक आरोग्य सभेने 23 मे 2026 रोजी 2026–2036 साठीचा जागतिक कृती आराखडा स्वीकारला.
सापळा सावधान
भारताची कृती योजना 2.0 ही 2025–2029 साठी; जागतिक कृती आराखडा 2026–2036 साठी. योजना नोव्हेंबर 2025 मध्ये सुरू; जागतिक आराखडा 23 मे 2026 रोजी स्वीकारला.
लक्षात ठेवा
- 18–24 नोव्हेंबर
- योजना 2025–2029
- आराखडा 2026–2036
उपक्रमाचे मुद्दे
- सप्ताह — 18 ते 24 नोव्हेंबर 2026
- उद्घाटन — कर्तव्य भवन, नवी दिल्ली; 18 नोव्हेंबर
- संकल्पना — एक आरोग्य, एक कृती: आता एएमआर रोखा
- भारताची योजना — राष्ट्रीय कृती योजना 2.0; 2025–2029
- जागतिक आराखडा — 2026–2036; स्वीकार 23 मे 2026
हे का महत्त्वाचे?
प्रतिजैविक प्रतिरोधामुळे सामान्य संसर्गांवरील उपचार अवघड होऊन आरोग्यखर्च आणि मृत्युदर वाढू शकतो. मानव, पशू आणि कृषी क्षेत्रातील औषध वापरावर नियंत्रण आवश्यक आहे. मुख्य परीक्षेसाठी सार्वजनिक आरोग्य धोरण, औषध नियमन आणि एक आरोग्य दृष्टिकोन यांचा संदर्भ उपयुक्त.
📚 मूलभूत ज्ञान
- एएमआर: औषधांचा सूक्ष्मजीवांवर परिणाम न होण्याची स्थिती म्हणजे प्रतिजैविक प्रतिरोध; त्यात जीवाणू, विषाणू, परजीवी आणि बुरशी यांचा समावेश होतो.
- एक आरोग्य: मानव, प्राणी, वनस्पती आणि पर्यावरण यांचे आरोग्य परस्परांशी जोडलेले मानणारा एकात्मिक दृष्टिकोन म्हणजे एक आरोग्य संकल्पना.
- जनुक हस्तांतरण: जीवाणू संयुग्मन, रूपांतरण आणि पारगमन या पद्धतींनी प्रजातींमध्येही प्रतिरोध जनुके एकमेकांना देऊ शकतात.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- सप्ताह — 18 ते 24 नोव्हेंबर 2026; उद्घाटन कर्तव्य भवन, नवी दिल्ली.
- संकल्पना — एक आरोग्य, एक कृती: आता एएमआर रोखा.
- योजना — राष्ट्रीय कृती योजना 2.0 (2025–2029); जागतिक कृती आराखडा 2026–2036.
या बातमीवर एक प्रश्न
जागतिक एएमआर जागरूकता सप्ताह 18 ते 24 नोव्हेंबर 2026 दरम्यान भारतात साजरा होत आहे; त्याचे उद्घाटन 18 नोव्हेंबर रोजी नवी दिल्लीतील कर्तव्य भवन येथे झाले. भारताची प्रतिजैविक प्रतिरोधावरील राष्ट्रीय कृती योजना कोणती आणि तिचा कालावधी कोणता?
- Aराष्ट्रीय कृती योजना 2.0 — 2026–2036
- Bराष्ट्रीय कृती योजना 2.0 — 2025–2029
- Cजागतिक कृती आराखडा — 2025–2029
- Dजागतिक कृती आराखडा — 2026–2036
उत्तर पाहा
उत्तर: B. राष्ट्रीय कृती योजना 2.0 — 2025–2029
भारताची एएमआर राष्ट्रीय कृती योजना 2.0 2025–2029 साठी असून ती नोव्हेंबर 2025 मध्ये केंद्रीय आरोग्य मंत्री जे. पी. नड्डा यांनी सुरू केली. 2026–2036 हा कालावधी 79 व्या जागतिक आरोग्य सभेने 23 मे 2026 रोजी स्वीकारलेल्या जागतिक कृती आराखड्याचा आहे.
स्रोत: डीडी इंडिया
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
