चांद्रयान-3 च्या माहितीतून चंद्राच्या मातीचे तीन थर उघड
वरचा थर सुमारे 3 सेंटीमीटर, सच्छिद्रता सुमारे 80%; अभ्यास के. दुर्गा प्रसाद (पीआरएल) यांच्या नेतृत्वाखाली.
परीक्षेत शक्यता ★★★ उच्च

सारांश
17 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रकाशित झालेल्या विश्लेषणात चांद्रयान-3 चे विक्रम लँडर उतरलेल्या शिवशक्ती पॉइंटवरील चंद्राच्या मातीच्या वरच्या 10 सेंटीमीटरमध्ये भिन्न भौतिक आणि औष्णिक गुणधर्म असलेले तीन थर आढळले. अहमदाबादच्या भौतिकशास्त्र संशोधन प्रयोगशाळेचे (पीआरएल) के. दुर्गा प्रसाद यांच्या नेतृत्वाखालील या अभ्यासात चंद्र पृष्ठभाग औष्णिक भौतिक प्रयोगाच्या (चास्टे) निरीक्षणांचा वापर झाला.
सुमारे 3 सेंटीमीटरपर्यंतच्या अत्यंत सच्छिद्र वरच्या थराची सच्छिद्रता सुमारे 80% आणि घनता सुमारे 600 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर आहे; 3 ते 6 सेंटीमीटरच्या मधल्या थराची औष्णिक संवाहकता अधिक आहे, तर 6 ते 10 सेंटीमीटरचा घन थर मध्यम संवाहकतेचा असून 10 सेंटीमीटरवर घनता सुमारे 1,500 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर होते. स्थानिक दुपारी वरच्या 10 सेंटीमीटरमधील तापमान उतार सुमारे 73 केल्विन होता. एप्रिल 2026 च्या विश्लेषणात सुरुवातीला दोन थर ओळखले गेले होते; 3 सप्टेंबर 2023 रोजी विक्रमच्या उड्डाण-झेप (हॉप) प्रयोगात इंजिन पेटल्याने नव्या जागी वरचे 2 ते 3 सेंटीमीटर माती विस्कळीत होऊन खालचे थर उघडे पडले.
निष्कर्ष नेचर पोर्टफोलिओच्या एनपीजे स्पेस एक्सप्लोरेशन नियतकालिकात प्रकाशित झाले.
सापळा सावधान
आधी (एप्रिल 2026) दोन थर, आता तीन. सर्वाधिक संवाहक मधला (3 ते 6 सेंटीमीटर) थर; वरचा सच्छिद्र. 73 केल्विन तापमान उतार आहे, तापमान नव्हे.
लक्षात ठेवा
- तीन थर
- शिवशक्ती पॉइंट
- चास्टे
हे का महत्त्वाचे?
चंद्रावरील मातीच्या औष्णिक गुणधर्मांची समज भविष्यातील मानवी वस्ती, उपकरणे आणि संसाधन वापर यांच्या रचनेसाठी महत्त्वाची आहे. भारताच्या चांद्र मोहिमांचे वैज्ञानिक फलित आंतरराष्ट्रीय संशोधनात योगदान देत असल्याचे यातून दिसते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी अंतराळ विज्ञान, वैज्ञानिक संशोधनाचे प्रकाशन आणि भारताची चांद्र मोहीम या मुद्द्यांवर उपयुक्त आहे.
📚 मूलभूत ज्ञान
- शिवशक्ती पॉइंट: चांद्रयान-3 चे विक्रम लँडर ज्या ठिकाणी उतरले, त्या जागेला शिवशक्ती पॉइंट असे नाव देण्यात आले आहे.
- रेगोलिथ: चंद्राच्या पृष्ठभागावर खडकांच्या भुकटीचा आणि सुट्या कणांचा जो थर असतो त्याला रेगोलिथ म्हणतात.
- चांद्रयान-3: ही इस्रोची मोहीम असून 23 ऑगस्ट 2023 रोजी तिचे लँडर चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशाजवळ उतरले.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- निष्कर्ष — शिवशक्ती पॉइंटवर वरच्या 10 सेंटीमीटर मातीत तीन थर; प्रकाशन 17 नोव्हेंबर 2026.
- थर — सुमारे 3 सेंटीमीटरपर्यंत सच्छिद्र (सुमारे 80%); 3 ते 6 सेंटीमीटर अधिक संवाहक; 6 ते 10 सेंटीमीटर मध्यम संवाहक.
- साधन — चास्टे; प्रमुख — के. दुर्गा प्रसाद (पीआरएल, अहमदाबाद); विक्रमची उड्डाण-झेप — 3 सप्टेंबर 2023.
या बातमीवर एक प्रश्न
17 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रकाशित विश्लेषणानुसार चांद्रयान-3 च्या शिवशक्ती पॉइंटवरील चंद्राच्या मातीच्या वरच्या 10 सेंटीमीटरमध्ये तीन थर आढळले. सुमारे 3 सेंटीमीटरपर्यंतच्या वरच्या थराचे वैशिष्ट्य कोणते?
- Aसुमारे 80% सच्छिद्रता; घनता सुमारे 1,500 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर
- Bसुमारे 80% सच्छिद्रता; घनता सुमारे 600 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर
- Cसुमारे 73% सच्छिद्रता; घनता सुमारे 600 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर
- Dसर्वाधिक औष्णिक संवाहकता; घनता सुमारे 1,500 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर
उत्तर पाहा
उत्तर: B. सुमारे 80% सच्छिद्रता; घनता सुमारे 600 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर
बातमीनुसार वरचा सुमारे 3 सेंटीमीटरचा थर अत्यंत सच्छिद्र असून त्याची सच्छिद्रता सुमारे 80% आणि घनता सुमारे 600 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर आहे. सुमारे 1,500 किलोग्रॅम प्रति घनमीटर घनता 10 सेंटीमीटर खोलीवर गाठली जाते, तर 73 हे वरच्या 10 सेंटीमीटरमधील तापमान उताराचे केल्विन मूल्य आहे. अधिक औष्णिक संवाहकता 3 ते 6 सेंटीमीटरच्या मधल्या थराची आहे.
स्रोत: नेचर (एनपीजे स्पेस एक्सप्लोरेशन)
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
