भारताची पहिली स्वदेशी एच5एन1 कोंबडी लस देशाला समर्पित होणार
लस एच5एन1 क्लेड 2.3.2.1ए साठी असून एका मात्रेनंतर सहा महिन्यांपर्यंत प्रतिकारशक्तीचा अंदाज.
परीक्षेत शक्यता ★★ मध्यम

सारांश
भारताची पहिली स्वदेशी निष्क्रिय एच5एन1 कोंबडी लस 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी देशाला समर्पित केली जाणार असल्याचे बातमीत म्हटले आहे; भोपाळ येथील आयसीएआर-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशुरोग संस्थेत (आयसीएआर-निहसाद) केंद्रीय कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्री शिवराजसिंह चौहान तिचे अनावरण करणार आहेत. आयसीएआर-निहसादने विकसित केलेली ही लस भारतातील बहुतांश बर्ड फ्लू उद्रेकांना कारणीभूत असलेल्या एच5एन1 क्लेड 2.3.2.1ए मुळे होणाऱ्या अतिरोगकारक पक्षी इन्फ्लुएंझावर (एचपीएआय) लक्ष्य ठेवते; या क्लेडसाठी विशिष्ट व्यावसायिक लस पूर्वी उपलब्ध नव्हती. एका मात्रेनंतर कोंबड्यांना सहा महिन्यांपर्यंत प्रतिकारशक्ती मिळण्याचा अंदाज असून प्रामुख्याने अंडी देणाऱ्या कोंबड्या आणि पैदासीच्या कळपांसाठी ती आहे; तमिळनाडू आणि आंध्र प्रदेशातील उद्रेकांनंतर ही लस येत आहे.
एचपीएआयमुळे बाधित पक्ष्यांत जवळपास 100% मृत्यू होऊ शकतात; 2006 च्या उद्रेकाचा खर्च ₹2,200 ते ₹3,000 कोटी असा अंदाजित आहे. 2003 पासून एच5एन1 मुळे 25 देशांत 1,003 मानवी रुग्ण आणि 479 मृत्यू नोंदले गेले आहेत.
सापळा सावधान
समर्पण 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी भोपाळमध्ये होणार, झालेले नाही. ₹2,200 ते ₹3,000 कोटी हा 2006 उद्रेकाचा खर्च; 1,003 रुग्ण आणि 479 मृत्यू जागतिक, भारताचे नव्हे.
लक्षात ठेवा
- पहिली स्वदेशी
- क्लेड 2.3.2.1ए
- सहा महिने
उपक्रमाचे मुद्दे
- लस — पहिली स्वदेशी निष्क्रिय एच5एन1 कोंबडी लस
- समर्पण — 20 नोव्हेंबर 2026; भोपाळ
- लक्ष्य — क्लेड 2.3.2.1ए; एका मात्रेनंतर सहा महिन्यांपर्यंत प्रतिकारशक्ती
- 2006 च्या उद्रेकाचा खर्च — ₹2,200 ते ₹3,000 कोटी
- 2003 पासून — 1,003 मानवी रुग्ण; 479 मृत्यू; 25 देश
हे का महत्त्वाचे?
कुक्कुटपालन हे ग्रामीण उपजीविकेचे मोठे साधन असल्याने बर्ड फ्लूचे आर्थिक नुकसान स्वदेशी लसीमुळे कमी होऊ शकते; या क्लेडसाठी लस नसल्याची उणीवही भरते. प्राण्यांपासून माणसांत पसरणाऱ्या रोगांच्या नियंत्रणासाठी प्राणी आरोग्य संशोधन महत्त्वाचे. मुख्य परीक्षेसाठी एक आरोग्य दृष्टिकोन, खाद्यसुरक्षा आणि आत्मनिर्भर भारत उपयुक्त.
📚 मूलभूत ज्ञान
- एच5एन1 नाव: एच म्हणजे हिमॅग्लुटिनिन आणि एन म्हणजे न्यूरामिनिडेस ही विषाणू आवरणावरील प्रथिने असून एच5एन1 मध्ये प्रकार 5 हिमॅग्लुटिनिन आणि प्रकार 1 न्यूरामिनिडेस असतात.
- निष्क्रिय लस: निष्क्रिय लसीत मारलेला विषाणू वापरतात, त्यामुळे ती रोग निर्माण करत नाही पण प्रतिकारशक्ती उद्दीपित करते.
- आयसीएआर: भारतीय कृषी अनुसंधान परिषद ही देशातील कृषी संशोधन आणि शिक्षणाची शिखर संस्था आहे.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- लस — भारताची पहिली स्वदेशी निष्क्रिय एच5एन1 कोंबडी लस; आयसीएआर-निहसाद, भोपाळ; समर्पण 20 नोव्हेंबर 2026.
- लक्ष्य — एच5एन1 क्लेड 2.3.2.1ए (एचपीएआय); एका मात्रेनंतर सहा महिन्यांपर्यंत प्रतिकारशक्ती.
- आकडे — 2006 च्या उद्रेकाचा खर्च ₹2,200 ते ₹3,000 कोटी; 2003 पासून 1,003 मानवी रुग्ण आणि 479 मृत्यू.
या बातमीवर एक प्रश्न
भारताची पहिली स्वदेशी निष्क्रिय एच5एन1 कोंबडी लस 20 नोव्हेंबर 2026 रोजी भोपाळ येथे देशाला समर्पित होणार असल्याचे बातमीत म्हटले आहे. ही लस कोणत्या संस्थेने विकसित केली आहे?
- Aसीएसआयआर-सीसीएमबी
- Bबायोकॉन
- Cआयसीएआर-निहसाद
- Dआयआयटी कानपूर
उत्तर पाहा
उत्तर: C. आयसीएआर-निहसाद
बातमीनुसार ही लस भोपाळ येथील आयसीएआर-राष्ट्रीय उच्च सुरक्षा पशुरोग संस्थेने (निहसाद) विकसित केली आहे. सीएसआयआर-सीसीएमबी बुरशीजन्य संसर्गावर संशोधन करते, बायोकॉन कर्करोगावरील औषधाशी आणि आयआयटी कानपूर एआय सुरक्षा प्रयोगशाळेशी संबंधित आहे. ही लस क्लेड 2.3.2.1ए साठी असून एका मात्रेनंतर सहा महिन्यांपर्यंत प्रतिकारशक्ती देण्याचा अंदाज आहे.
स्रोत: डीडी न्यूज
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
