नागपूरस्थित सोलर डिफेन्स आणि एरोस्पेस लिमिटेड (एसडीएएल) 23 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत आपली स्वदेशी नागास्त्र-2 रणगाडाविरोधी लॉयटरिंग शस्त्रप्रणाली भारतीय लष्कराला पोहोचवत आहे. या प्रणालीत दिवस-रात्र टेहळणी कॅमेरे, 4 किलोग्रॅमचे टँडेम शेप्ड-चार्ज स्फोटक शीर्ष आणि 60 मिनिटांपर्यंतची हवेत राहण्याची क्षमता आहे. लॉयटरिंग शस्त्र म्हणजे लक्ष्य शोधत हवेत राहून नंतर आदेश मिळताच हल्ला करू शकणारे शस्त्र; नागास्त्र-2 ची घोषित मारक पल्ला पुनर्प्राप्ती-आणि-पुनर्वापर पद्धतीत 25 किलोमीटर आणि सोडा-आणि-विसरा पद्धतीत 50 किलोमीटर आहे.
टँडेम शेप्ड-चार्ज स्फोटक शीर्ष 650 मिलिमीटरपर्यंत रोल्ड होमोजिनियस आर्मरने संरक्षित लक्ष्यांना भेदण्यासाठी रचलेले असून रोल्ड होमोजिनियस आर्मर हे चिलखत संरक्षण सांगण्यासाठीचे प्रमाण संदर्भ साहित्य आहे. प्रणालीत संवाद आणि जीपीएस जॅमिंगसारख्या इलेक्ट्रॉनिक युद्ध उपायांविरुद्ध कार्यक्षमता टिकवणारी इलेक्ट्रॉनिक प्रतिप्रतिउपाय (ईसीसीएम) क्षमताही आहे. नागास्त्र-2 ने ऑगस्ट 2026 मध्ये महाजन फील्ड फायरिंग रेंजवर तांत्रिक चाचण्या पूर्ण केल्या, ज्यात कार्यात्मक मापदंड आणि ईसीसीएम अनुपालन तपासले गेले.
संबंधित खरेदीत एसडीएएलने 13 ते 14 ऑक्टोबर 2026 रोजी जून 2025 मधील ₹158 कोटींच्या आपत्कालीन खरेदी करारांतर्गत 450 नागास्त्र-1आर लॉयटरिंग शस्त्रांचा पुरवठा पूर्ण केला; नागास्त्र-1आर आणि नागास्त्र-2 या एकाच कंपनीने विकसित केलेल्या वेगळ्या प्रणाली आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रणाली: नागास्त्र-2 — रणगाडाविरोधी; स्फोटक शीर्ष 4 किलोग्रॅम (टँडेम शेप्ड-चार्ज); हवेत राहण्याची क्षमता 60 मिनिटांपर्यंत; 650 मिलिमीटर रोल्ड होमोजिनियस आर्मर भेदन; ईसीसीएम क्षमता.
- पल्ला: पुनर्प्राप्ती-आणि-पुनर्वापर पद्धतीत 25 किलोमीटर; सोडा-आणि-विसरा पद्धतीत 50 किलोमीटर; चाचण्या — महाजन फील्ड फायरिंग रेंज, ऑगस्ट 2026.
- पुरवठादार: सोलर डिफेन्स आणि एरोस्पेस लिमिटेड (नागपूर); 450 नागास्त्र-1आर (13 ते 14 ऑक्टोबर 2026), ₹158 कोटींचा आपत्कालीन करार (जून 2025).
📚 मूलभूत ज्ञान
लॉयटरिंग शस्त्र लक्ष्य शोधत काही काळ हवेत राहू शकते आणि नंतर त्यावर हल्ला करण्यासाठी निर्देशित केले जाते.
इलेक्ट्रॉनिक प्रतिप्रतिउपाय म्हणजे शत्रूच्या इलेक्ट्रॉनिक युद्ध उपायांपासून प्रणालीची इलेक्ट्रॉनिक कार्ये सुरक्षित ठेवणारे उपाय.
नागपूर हे महाराष्ट्रातील शहर आहे.
❓ हे का महत्त्वाचे
स्वदेशी लॉयटरिंग शस्त्रांचा लष्करात समावेश हा संरक्षण उत्पादनातील स्वावलंबन आणि खासगी क्षेत्राच्या वाढत्या भूमिकेचे द्योतक आहे. ईसीसीएम क्षमतेमुळे जॅमिंगसारख्या इलेक्ट्रॉनिक युद्धाच्या धोक्यांत प्रणाली कार्यक्षम राहणे आधुनिक युद्धतंत्राच्या गरजेशी जुळते. आपत्कालीन खरेदीतून मिळालेल्या नागास्त्र-1आर नंतर नागास्त्र-2 चा पुरवठा हे जलद सामग्री खरेदी आणि देशी उत्पादनाचे उदाहरण आहे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी संरक्षण स्वावलंबन, ड्रोन आणि लॉयटरिंग शस्त्रे आणि खासगी संरक्षण उद्योग हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.