महाराष्ट्र वन्यजीव मंडळाची मंजुरी: 2 वन्यजीव अभयारण्ये आणि 14 संवर्धन राखीव क्षेत्रांचे प्रस्ताव!

महाराष्ट्र राज्य वन्यजीव मंडळाने 26 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखालील 26 व्या बैठकीत दोन वनक्षेत्रे वन्यजीव अभयारण्य म्हणून घोषित करण्याच्या आणि सात जिल्ह्यांत 14 संवर्धन राखीव क्षेत्रे स्थापन करण्याच्या प्रस्तावांना मंजुरी दिली. गडचिरोली जिल्ह्यातील कोलामार्का संवर्धन राखीव क्षेत्राला अभयारण्याचा दर्जा देण्यास मान्यता मिळाली; हे क्षेत्र जंगली म्हशींसाठी ओळखले जाते. तसेच विद्यमान तानसा वन्यजीव अभयारण्याला लागून असलेल्या विस्तारित क्षेत्रालाही अभयारण्याचा दर्जा देण्यास मान्यता मिळाली; या विस्तारात ओगदा, खोड्डे, तिरमल, पाचघर, फणसाड आणि आमले या सहा गावांतील 588.767 हेक्टर महसूल आणि खासगी जमीन समाविष्ट आहे, आणि विस्तारित अभयारण्य मानवी वस्तीमुक्त करणे हे उद्दिष्ट आहे.

14 संवर्धन राखीव क्षेत्रांचे प्रस्ताव पुणे, रायगड, नाशिक, नंदुरबार, ठाणे, पालघर आणि चंद्रपूर जिल्ह्यांतील आहेत: वेल्हे-मुळशी (पुणे आणि रायगड), भोर-गिरीगड (पुणे), दिंडोरी, सुरगाणा आणि ताहाराबाद (नाशिक), चिंचपाडा (नंदुरबार), अलिबाग आणि घेरा माणिकगड (रायगड), लोणावळा (पुणे आणि रायगड), गुमतारा (ठाणे), जव्हार, आसेरीगड आणि धामणी (पालघर) आणि एकारा (चंद्रपूर). मंडळाने कोका वन्यजीव अभयारण्यातील 100.139 चौरस किलोमीटर आणि जायकवाडी पक्षी वन्यजीव अभयारण्यातील 255.79 चौरस किलोमीटर क्षेत्र गंभीर वन्यजीव अधिवास म्हणून घोषित करण्यासही मंजुरी दिली. धरण दुरुस्ती, पुनर्वसन आणि गाळ काढणे यांसारखी नियमित कामे अभयारण्य व्यवस्थापन आराखड्यांत समाविष्ट करून आवश्यक सुधारणा तीन महिन्यांत करण्याचे निर्देश देण्यात आले.

संरक्षित क्षेत्रे, परिसंवेदनशील क्षेत्रे आणि वाघांच्या भ्रमणमार्गांतील रस्ते, आरोग्य सुविधा आणि वीजवाहिन्या यांच्या प्रस्तावांनाही मंजुरी मिळाली, तर नियमित अभयारण्य कामांसाठी मानक कार्यपद्धती तयार करण्याचे निर्देश दिले गेले. वाघ प्रकल्पांतील शांतता क्षेत्रे आणि बफर क्षेत्रातील गावांचे पुनर्वसन यांवरही चर्चा झाली. वन्यजीव (संरक्षण) कायदा 1972 मध्ये लागू झाला असून 2002 च्या दुरुस्तीने त्यात संवर्धन राखीव क्षेत्र ही वैधानिक श्रेणी जोडली, तर गंभीर वन्यजीव अधिवासाची व्याख्या अनुसूचित जमाती व इतर पारंपरिक वननिवासी (वनहक्क मान्यता) कायदा, 2006 मध्ये आहे.