App डाउनलोड करा

पाच ग्रीनफिल्ड जहाजबांधणी क्लस्टर्ससाठी 10 अब्ज अमेरिकी डॉलरची योजना

प्रकाशित: ·अद्ययावत: ·2 मिनिटे वाचन

सारांश

केंद्रीय बंदरे, नौवहन आणि जलमार्ग मंत्री सर्बानंद सोनोवाल यांनी 16 नोव्हेंबर 2026 रोजी पाच ग्रीनफिल्ड जहाजबांधणी क्लस्टर्ससाठी सुमारे 10 अब्ज अमेरिकी डॉलरची गुंतवणूक आकर्षित करण्याची योजना जाहीर केली; पाचही ठिकाणांना तत्त्वतः मंजुरी मिळाली आहे. क्लस्टर्स आंध्र प्रदेशातील दुगराजपट्टणम, गुजरातमधील कुच्छडी, महाराष्ट्रातील दिघी, ओडिशातील केंद्रपाडा आणि तमिळनाडूतील थूथुकुडी येथे प्रस्तावित आहेत. भारताला 2030 पर्यंत जगातील पहिल्या 10 जहाजबांधणी राष्ट्रांत आणि 2047 पर्यंत पहिल्या 5 मध्ये स्थान मिळवायचे असून 2047 पर्यंत वार्षिक क्षमता सुमारे 4.5 दशलक्ष एकूण टन (ग्रॉस टनेज) गाठण्याचे लक्ष्य आहे.

ही योजना सप्टेंबर 2025 मध्ये मंजूर झालेल्या सुमारे 8 अब्ज अमेरिकी डॉलरच्या सागरी आर्थिक पॅकेजवर आधारित असून त्यात वित्तीय सहाय्य योजना, सागरी विकास निधी आणि जहाजबांधणी विकास योजना यांचा समावेश आहे. केंद्र आणि संबंधित राज्य सरकारांच्या संयुक्त मालकीच्या विशेष हेतू वाहनांमार्फत (एसपीव्ही) क्लस्टर्सना सामायिक सागरी आणि अंतर्गत पायाभूत सुविधांसाठी पूर्ण भांडवली सहाय्य मिळेल; 28 ऑक्टोबर 2026 च्या मंत्रालयीन सुधारणेने या एसपीव्हींना अंतिम मंजुरी प्रस्ताव सादर करण्याची मुदत 24 महिन्यांवरून 12 महिन्यांवर आणली. एप्रिल 2026 मध्ये एचडी कोरिया शिपबिल्डिंग ॲन्ड ऑफशोअर इंजिनिअरिंग आणि भारतीय भागीदारांनी थूथुकुडीत वार्षिक 2.5 दशलक्ष एकूण टन क्षमतेचे जहाजबांधणी केंद्र उभारण्याची योजना मांडली.

नवी दिल्लीतील जहाजबांधणी गुंतवणूक परिषदेत एचडी ह्युंदाई, सॅमसंग हेवी इंडस्ट्रीज, हनवा ओशन, मर्स्क आणि सीएमए सीजीएम सहभागी झाले; सोनोवाल यांनी जहाजबांधणी आणि जहाजदुरुस्तीसाठी धोरणे, मंजुऱ्या आणि गुंतवणूक संधींचे नौकोश पोर्टलही सुरू केले, आणि 17 नोव्हेंबर रोजी दहा आंतरराष्ट्रीय शिष्टमंडळे प्रस्तावित जागांची पाहणी करणार होती.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • पाच क्लस्टर्स — दुगराजपट्टणम (आंध्र प्रदेश), कुच्छडी (गुजरात), दिघी (महाराष्ट्र), केंद्रपाडा (ओडिशा), थूथुकुडी (तमिळनाडू).
  • उद्दिष्ट — 2030 पर्यंत पहिल्या 10; 2047 पर्यंत पहिल्या 5; क्षमता सुमारे 4.5 दशलक्ष एकूण टन.
  • एसपीव्ही अंतिम प्रस्ताव मुदत — 24 वरून 12 महिने (28 ऑक्टोबर 2026); नौकोश पोर्टल सुरू.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • ब्लॉक बांधणी: आधुनिक जहाजबांधणीत जहाज पूर्वनिर्मित विभागांतून जोडले जाते; मोठे कवच किंवा अधिरचना खंड गोदीत किंवा स्लिपवेवर नेऊन उचलून जागी बसवले जातात.
  • पूर्वस्थापित यंत्रणा: खंड जोडण्यापूर्वी त्यात पाईप, विद्युत केबल आणि उपकरणे बसवता येतात, ज्यामुळे कवचाच्या अवघड भागांतील काम कमी होते.
  • एकूण टन (ग्रॉस टनेज): हे जहाजाच्या एकूण अंतर्गत आकारमानाचे मोजमाप आहे; जहाजबांधणीची क्षमता या एककात मोजली जाते.

हे का महत्त्वाचे?

जहाजबांधणी क्लस्टर्समुळे पोलाद, अभियांत्रिकी आणि सहायक उद्योगांना चालना मिळून रोजगार आणि निर्यात क्षमता वाढू शकते. सागरी वाहतुकीसाठी परदेशी जहाजांवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि पुरवठा साखळ्यांचे स्वावलंबन वाढवणे हे या योजनेचे धोरणात्मक महत्त्व आहे. केंद्र-राज्य भागीदारी, परकीय गुंतवणूक आणि 2047 चे उद्दिष्ट यांचा संबंध मुख्य परीक्षेतील पायाभूत सुविधा आणि अर्थव्यवस्था विषयांत मांडता येतो.

स्रोत: अधिकृत प्रसिद्धीपत्रके / वृत्तसंस्था

संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा