भारताच्या एएमसीए पाचव्या पिढीच्या लढाऊ विमानाची बोली मूल्यमापन टप्प्यात!
सारांश
16 नोव्हेंबर 2026 पर्यंत भारताचा प्रगत मध्यम लढाऊ विमान (एएमसीए) हा पाचव्या पिढीचा स्टेल्थ लढाऊ विमान प्रकल्प बोली मूल्यमापनाच्या टप्प्यात आहे; ₹15,000 कोटींच्या कार्यक्रमातील पाच प्रोटोटाइप विकसित करण्यासाठी तीन भारतीय बोलीदार स्पर्धेत आहेत. 30 ऑक्टोबर 2026 च्या मुदतीपर्यंत भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड आणि डायनामॅटिक टेक्नॉलॉजीजसह एल ॲन्ड टी-नेतृत्वाखालील संघ, टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स लिमिटेड स्वतंत्र बोलीदार म्हणून, आणि बीईएमएल लिमिटेड व डेटा पॅटर्न्ससह भारत फोर्ज-नेतृत्वाखालील संघ यांच्या बोली आल्या; बोली 1 नोव्हेंबरला उघडल्या गेल्या आणि संरक्षण मंत्रालयाची आढावा समिती त्यांचे मूल्यमापन करत आहे. मंत्रिमंडळ सुरक्षा समितीने मार्च 2024 मध्ये प्रकल्पाच्या रचना आणि प्रोटोटाइप विकासाला मंजुरी दिली, तर मंत्रालयाने 27 मे 2026 रोजी निवडक बोलीदारांना प्रस्ताव मागणी जारी केली.
संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेची प्रयोगशाळा असलेल्या एरोनॉटिकल डेव्हलपमेंट एजन्सीने विमानाची रचना केली असून ती पाच दोन-इंजिन प्रोटोटाइपच्या निर्मितीवर देखरेख करेल; ती सात वर्षांत सुमारे 1,800 चाचणी उड्डाणे पूर्ण करतील अशी अपेक्षा आहे. एएमसीए एमके1 प्रोटोटाइप आणि सुरुवातीच्या उत्पादन विमानांसाठी अमेरिकी जीई एफ414 इंजिने वापरण्याची योजना असून पाच उडत्या प्रोटोटाइपसाठी 15 इंजिने लागतात; एएमसीए एमके2 साठी फ्रान्सच्या सफ्रानसोबत ऑगस्ट 2025 मध्ये संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी निश्चित केलेल्या 10 वर्षांच्या करारानुसार 120 किलोन्यूटन वर्गाचे इंजिन सह-विकसित होणार आहे. पहिली कार्यरत तुकडी 2034 किंवा 2035 मध्ये अपेक्षित आहे; माजी हवाई दल प्रमुख अमर प्रीत सिंह यांनी कार्यक्रमाला मोठा विलंब झाल्यास रशियाच्या सु-57 सह परदेशी लढाऊ विमानांचा विचार करावा लागेल असा इशारा दिला असून हवाई दलाकडे 42.5 मंजूर तुकड्यांच्या तुलनेत 29 लढाऊ तुकड्या आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रकल्प: एएमसीए पाचव्या पिढीचे स्टेल्थ लढाऊ विमान; ₹15,000 कोटी; पाच प्रोटोटाइप; तीन भारतीय बोलीदार; बोली 30 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत आल्या आणि 1 नोव्हेंबरला उघडल्या.
- बोलीदार: एल ॲन्ड टी-नेतृत्वाखालील संघ (भारत इलेक्ट्रॉनिक्स, डायनामॅटिक); टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स; भारत फोर्ज-नेतृत्वाखालील संघ (बीईएमएल, डेटा पॅटर्न्स).
- इंजिने आणि वेळापत्रक: एमके1 — जीई एफ414 (पाच उडत्या प्रोटोटाइपसाठी 15); एमके2 — 120 किलोन्यूटन वर्ग, सफ्रानसोबत सह-विकास; पहिली कार्यरत तुकडी 2034 किंवा 2035.
📚 मूलभूत ज्ञान
- एरोनॉटिकल डेव्हलपमेंट एजन्सी: ही संस्था तेजस हलके लढाऊ विमानाच्या रचना आणि विकासाचीही प्रमुख होती, त्यामुळे तिला स्वदेशी लढाऊ विमान रचनेचा अनुभव आहे.
- एफ414 इंजिन: हे इंजिन तेजस एमके2 साठीही निवडले असल्याने एएमसीए एमके1 आणखी एका स्वदेशी लढाऊ कार्यक्रमासोबत इंजिन कुळ सामायिक करते.
- कमी रडार परावर्तन: एएमसीएची रचना कमी रडार परावर्तन क्षेत्र आणि सुपरक्रूझ क्षमतेसाठी तयार केली आहे.
हे का महत्त्वाचे?
पाचव्या पिढीचे स्वदेशी लढाऊ विमान भारताच्या हवाई दलाच्या घटत्या तुकड्यांची पोकळी भरून काढण्यासाठी आणि संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेसाठी निर्णायक आहे. खासगी क्षेत्राला प्रोटोटाइप निर्मितीत थेट सहभाग देणे ही संरक्षण उत्पादनातील धोरणात्मक बदलाची खूण आहे. मुख्य परीक्षेसाठी संरक्षण स्वावलंबन, हवाई दलाची क्षमता आणि सह-विकास भागीदारी हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: संरक्षण वृत्त (16 नोव्हेंबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा