महाराष्ट्रात आणखी चार तालुके दुष्काळग्रस्त; एकूण 308 तालुके
महाराष्ट्रात 358 पैकी 308 तालुके दुष्काळग्रस्त; नवे चार तालुके.
परीक्षेत शक्यता ★★★ उच्च

सारांश
महाराष्ट्र सरकारने 17 नोव्हेंबर 2026 रोजी दुष्काळग्रस्त यादीत आणखी चार तालुक्यांची भर घातली; त्यामुळे राज्यातील 358 पैकी 308 तालुके दुष्काळग्रस्त झाले आहेत. कोकणातील चिपळूण, वाडा आणि विक्रमगड तसेच नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी या तालुक्यांची भर पडली; महसूलमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी पाहणीनंतर हा निर्णय जाहीर केला. सरकारने कोल्हापूर जिल्ह्यातील हातकणंगले, कागल, करवीर आणि गडहिंग्लज तसेच रायगड जिल्ह्यातील पेण आणि महाड यांसह आणखी नऊ तालुक्यांत दुष्काळ मूल्यांकनाचे आदेश दिले; पालक सचिवांनी हिवाळी विधानसभा अधिवेशनापूर्वी आपापल्या जिल्ह्यांची पाहणी करून मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांना अहवाल सादर करायचा आहे.
94.3 लाख शेतकऱ्यांना ₹4,701.6 कोटींची आर्थिक मदत वाटली गेली असून सर्वाधिक ₹1,704.5 कोटी छत्रपती संभाजीनगर विभागाला मिळाले; त्यानंतर नाशिक (₹1,001.2 कोटी), पुणे (₹788 कोटी), अमरावती (₹765.8 कोटी), नागपूर (₹406.2 कोटी) आणि कोकण (₹35.9 कोटी) यांचा क्रम आहे. पिण्याच्या पाण्याच्या टंचाईवरील 10 उपाययोजना सांगणारा शासन निर्णय अपेक्षित असून अधिकाऱ्यांना शिरपूर पॅटर्नवर आधारित जलसंधारण कामे हाती घेण्यास सांगितले आहे; सध्याचा ₹5,000 कोटींचा जलसंधारण आराखडा रद्द करून विदर्भ आणि मराठवाड्यातील दुष्काळग्रस्त तालुक्यांना प्राधान्य देणारा नवा आराखडा येईल, तसेच चारा टंचाई कमी करण्यासाठी व्हीबी-जी राम जी योजनेअंतर्गत मका आणि ज्वारीला प्रोत्साहन देण्यास जिल्हा प्रशासनाला सांगितले आहे.
सापळा सावधान
सर्वाधिक मदत छत्रपती संभाजीनगर विभागाला (₹1,704.5 कोटी), नाशिकला ₹1,001.2 कोटी. एकूण ₹4,701.6 कोटी; 94.3 लाख शेतकरी. नव्या चार तालुक्यांत कोकणातील तीन आणि नाशिकमधील एक.
लक्षात ठेवा
- 308 तालुके
- ₹4,701.6 कोटी
- संभाजीनगर विभाग सर्वाधिक
हे का महत्त्वाचे?
राज्यातील बहुसंख्य तालुके दुष्काळग्रस्त झाल्याने शेती, पिण्याचे पाणी आणि चारा या तिन्ही आघाड्यांवर सरकारी यंत्रणेवर ताण येतो. शिरपूर पॅटर्नसारखी जलसंधारण कामे आणि दुष्काळग्रस्त तालुक्यांना प्राधान्य देणारा नवा आराखडा हे दीर्घकालीन उपाय ठरू शकतात. महाराष्ट्र राज्यसेवा परीक्षेसाठी राज्यातील दुष्काळ, विभागनिहाय मदत आणि जलसंधारण धोरण हा महत्त्वाचा विषय आहे.
📚 मूलभूत ज्ञान
- दुष्काळाचे प्रकार: दुष्काळ आर्द्रतेची तूट कोठे आहे यावरून वर्गीकृत होतो: पर्जन्यमान, जलप्रवाह आणि साठा, किंवा वनस्पतींना उपलब्ध ओलावा.
- तालुका: तालुका हा जिल्ह्यातील उपविभाग असून त्याचे निश्चित प्रशासकीय मुख्यालय असते आणि त्यात इतर शहरे व गावे असू शकतात.
- संवर्धन आणि कार्यक्षमता: जलसंवर्धन म्हणजे पाणी वाचवणे किंवा जतन करणे; जलकार्यक्षमता म्हणजे पाणी अधिक कार्यक्षमतेने वापरण्यास सक्षम करणाऱ्या नवकल्पना.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- दुष्काळग्रस्त तालुके — 358 पैकी 308; नव्याने चिपळूण, वाडा, विक्रमगड (कोकण) आणि दिंडोरी (नाशिक).
- आर्थिक मदत — ₹4,701.6 कोटी; 94.3 लाख शेतकरी; सर्वाधिक छत्रपती संभाजीनगर विभाग ₹1,704.5 कोटी.
- नऊ तालुक्यांत मूल्यांकन; शिरपूर पॅटर्नवर जलसंधारण; ₹5,000 कोटींचा आराखडा बदलणार.
या बातमीवर एक प्रश्न
महाराष्ट्र सरकारने 17 नोव्हेंबर 2026 रोजी आणखी चार तालुक्यांचा दुष्काळग्रस्त यादीत समावेश केल्याबाबत खालील विधानांचा विचार करा. कोणती विधाने बरोबर आहेत? 1. नव्याने समाविष्ट तालुक्यांत कोकणातील चिपळूण, वाडा आणि विक्रमगड तसेच नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी यांचा समावेश आहे. 2. दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची एकूण संख्या आता राज्यातील 358 पैकी 308 आहे. 3. सर्वाधिक आर्थिक मदत, ₹1,001.2 कोटी, नाशिक विभागाला मिळाली. 4. हिवाळी विधानसभा अधिवेशनापूर्वी पालक सचिवांनी आपापल्या जिल्ह्यांची पाहणी करून मुख्य सचिवांना अहवाल सादर करायचा आहे.
- Aफक्त 1, 2 आणि 4
- Bफक्त 1, 2 आणि 3
- Cफक्त 2, 3 आणि 4
- Dफक्त 1, 3 आणि 4
उत्तर पाहा
उत्तर: A. फक्त 1, 2 आणि 4
विधान 3 चुकीचे आहे: सर्वाधिक ₹1,704.5 कोटी छत्रपती संभाजीनगर विभागाला मिळाले, तर नाशिकला ₹1,001.2 कोटी (दुसरा क्रम) मिळाले. विधाने 1, 2 आणि 4 बातमीनुसार बरोबर आहेत. एकूण ₹4,701.6 कोटींची मदत 94.3 लाख शेतकऱ्यांना वाटली गेली आहे.
स्रोत: डेक्कन क्रॉनिकल
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा
