App डाउनलोड करा

विज्ञान-तंत्रज्ञान — 10 सराव प्रश्न

उत्तरासहअलीकडील बातम्यांवर

विज्ञान-तंत्रज्ञान विषयाच्या अलीकडील बातम्यांवर आधारित 10 प्रश्न. आधी स्वतः उत्तर ठरवा, मग "उत्तर पाहा" उघडा. प्रत्येक प्रश्नाखाली ती बातमी वाचण्याची link आहे.

प्रश्न 1

भारतीय विज्ञान संस्थेतील (आयआयएससी) संशोधकांनी 16 नोव्हेंबर 2026 रोजी औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगाविरुद्ध एका औषध-जोडीचा अभ्यास जाहीर केला. ही जोडी कोणती?

  1. Aरिफाम्पिसिन आणि व्हॅन्कोमायसिन
  2. Bआयसोनियाझिड आणि रिफाम्पिसिन
  3. Cव्हॅन्कोमायसिन आणि पेनिसिलिन
  4. Dआयसोनियाझिड आणि व्हॅन्कोमायसिन
उत्तर पाहा

उत्तर: D. आयसोनियाझिड आणि व्हॅन्कोमायसिन

अभ्यासात आयसोनियाझिडला व्हॅन्कोमायसिनची जोड देऊन आयसोनियाझिडची क्रियाशीलता पुन्हा मिळवली गेली. या जोडीमुळे जीवाणूच्या पेशीभित्तिकेची अखंडता बिघडते आणि व्हॅन्कोमायसिन आत शिरते. बहुतेक नमुन्यांत जीवाणूंची वाढ 90% हून अधिक कमी झाली, तर उंदरांत 10 दिवसांनंतर जीवाणूंचा भार सुमारे दहापट घटला.

बातमी वाचा: आयआयएससीचा शोध: आयसोनियाझिड आणि व्हॅन्कोमायसिनची जोड औषध-प्रतिरोधक क्षयरोगावर प्रभावी (19 नोव्) →

प्रश्न 2

14 नोव्हेंबर 2026 रोजी दक्षिण टेक्सासमधील स्टारबेस येथे स्पेसएक्सने स्टारशिप उड्डाण 15 नंतर प्रक्षेपण टॉवरच्या यांत्रिक हातांनी काहीतरी पकडले आणि हे कक्षीय वरच्या टप्प्याच्या रॉकेटचे पहिले यशस्वी हवेतील पकडणे ठरले. काय पकडले गेले?

  1. Aसुपर हेवी बूस्टर
  2. Bस्टारशिप अंतराळयान (शिप 42)
  3. Cस्टारलिंक व्ही3 उपग्रह
  4. Dनासाचे चांद्र लँडर
उत्तर पाहा

उत्तर: B. स्टारशिप अंतराळयान (शिप 42)

टॉवरच्या यांत्रिक हातांनी शिप 42 हे स्टारशिप अंतराळयान पकडले गेले. सुपर हेवी बूस्टरला उतरताना तांत्रिक अडचण आली आणि तो पकडला न जाता मेक्सिकोच्या आखातात कोसळला; यापूर्वी बूस्टर तीन वेळा पकडले गेले होते. या उड्डाणात 26 स्टारलिंक व्ही3 उपग्रह सोडले गेले.

बातमी वाचा: स्पेसएक्सने प्रथमच कक्षेतून परतलेले स्टारशिप हवेत पकडले (18 नोव्) →

प्रश्न 3

15 नोव्हेंबर 2026 रोजी फ्लोरिडातील केप कॅनाव्हरल येथून यूएलएच्या व्हल्कन रॉकेटला उड्डाणानंतर सुमारे 10 मिनिटांनी बिघाड झाला. या अपयशात ॲमेझॉन लिओचे किती उपग्रह नष्ट झाले?

  1. A38
  2. B5
  3. C40
  4. D10
उत्तर पाहा

उत्तर: C. 40

रॉकेटमधील सर्व 40 ॲमेझॉन लिओ उपग्रह नष्ट झाले. 38 ही ॲमेझॉनने खरेदी केलेल्या व्हल्कन प्रक्षेपणांची एकूण संख्या आहे, 5 हा व्हल्कनच्या उड्डाणाचा क्रमांक आहे आणि 10 हा बिघाडापर्यंतचा मिनिटांचा कालावधी आहे. हे यूएलएचे 2006 मधील स्थापनेनंतरचे पहिले संपूर्ण मोहीम अपयश आहे.

बातमी वाचा: व्हल्कन रॉकेटचे अपयश: ॲमेझॉन लिओचे 40 उपग्रह नष्ट (17 नोव्) →

प्रश्न 4

लडाखचे नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी 15 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रकल्प अमृत सरोवर अंतर्गत आणखी जलसाठ्यांना मंजुरी दिली. त्याबाबत पुढील विधाने विचारात घ्या. 1. 97 अतिरिक्त जलसाठ्यांना मंजुरी देऊन ते 31 जानेवारी 2027 पर्यंत पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत. 2. जानेवारीपर्यंत 163 तलाव लडाखच्या 248 गावांपैकी 163 गावांना सेवा देतील. 3. हा प्रकल्प 10 एप्रिल 2026 रोजी सुरू झाला. 4. मागील सात महिन्यांत कार्यरत झालेल्या सर्व 60 जलसाठ्यांचे उद्घाटन पंतप्रधानांनी 15 ऑक्टोबरला केले. कोणती विधाने बरोबर आहेत?

  1. Aफक्त 2, 3 आणि 4
  2. Bफक्त 1, 2 आणि 4
  3. Cसर्व चार विधाने
  4. Dफक्त 1, 2 आणि 3
उत्तर पाहा

उत्तर: D. फक्त 1, 2 आणि 3

विधान 4 चुकीचे आहे; कार्यरत झालेल्या 60 जलसाठ्यांपैकी 40 चे उद्घाटन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 15 ऑक्टोबरला केले. बाकी तिन्ही विधाने बातमीनुसार बरोबर आहेत. लेह आणि कारगिलमधील आणखी सहा जलसाठे 15 डिसेंबर 2026 पर्यंत पूर्ण होणार आहेत.

बातमी वाचा: लडाखमध्ये अमृत सरोवर प्रकल्पांतर्गत आणखी 97 तलावांना मंजुरी (17 नोव्) →

प्रश्न 5

मत्स्य-6000 पाणबुडीची चाचणी डुबकी जानेवारी-फेब्रुवारी 2027 मध्ये किती खोलीपर्यंत होण्याची अपेक्षा असल्याचे पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या सचिवांनी 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी सांगितले?

  1. A6,000 मीटर
  2. B96 मीटर
  3. C500 मीटर
  4. D600 मीटर
उत्तर पाहा

उत्तर: C. 500 मीटर

जानेवारी-फेब्रुवारी 2027 मध्ये 500 मीटरची चाचणी डुबकी अपेक्षित असून तीत पोलादी गोल वापरला जाईल. 6,000 मीटर हे समुद्रयान प्रकल्पातील अंतिम मानवी मोहिमेचे लक्ष्य आहे आणि त्यासाठी टायटॅनियम मिश्रधातूचा गोल इस्रोच्या सहकार्याने विकसित होत आहे. 96 हे आपत्कालीन आधाराचे तास आहेत, मीटर नव्हेत.

बातमी वाचा: मत्स्य-6000 ची 500 मीटर चाचणी डुबकी 2027 च्या सुरुवातीला (16 नोव्) →

प्रश्न 6

युरोपीय अंतराळ संस्थेचे हेरा यान नोव्हेंबर 2026 च्या सुरुवातीला डिडिमॉस लघुग्रह प्रणालीत पोहोचले. नासाच्या डार्ट यानाच्या डिमॉर्फोसवरील आघाताबाबत कोणता पर्याय योग्य आहे?

  1. A26 सप्टेंबर 2022; कक्षा 22 मिनिटांनी बदलली
  2. B26 सप्टेंबर 2022; कक्षा 33 मिनिटांनी बदलली
  3. C7 ऑक्टोबर 2024; कक्षा 33 मिनिटांनी बदलली
  4. D7 ऑक्टोबर 2024; कक्षा 22 मिनिटांनी बदलली
उत्तर पाहा

उत्तर: B. 26 सप्टेंबर 2022; कक्षा 33 मिनिटांनी बदलली

डार्ट यान 26 सप्टेंबर 2022 रोजी डिमॉर्फोसवर आदळले आणि त्याने डिमॉर्फोसची डिडिमॉसभोवतीची कक्षा 33 मिनिटांनी बदलली, जी सुरुवातीच्या अंदाजापेक्षा जास्त होती. 7 ऑक्टोबर 2024 ही हेराच्या प्रक्षेपणाची तारीख आहे आणि 22 हा आकडा हेराच्या दुसऱ्या ब्रेकिंग कसरतीच्या (22 ऑक्टोबर) तारखेचा आहे. डिमॉर्फोसची सविस्तर छायाचित्रे 25 नोव्हेंबर 2026 रोजी अपेक्षित आहेत.

बातमी वाचा: हेरा यान डार्टच्या आघातस्थळी: डिडिमॉस प्रणालीत प्रवेश (16 नोव्) →

प्रश्न 7

7 ऑक्टोबर 2026 रोजी अंतल्या येथील आंतरराष्ट्रीय अंतराळ काँग्रेसदरम्यान भारताची स्कायरूट एरोस्पेस आणि ब्राझीलची कॉन्सर्ट टेक्नॉलॉजीज यांनी उपग्रह प्रक्षेपण यान विकसित करण्यासाठी सामंजस्य करार केला. प्रस्तावित यानाची किमान पेलोड क्षमता आणि कराराचा कालावधी कोणता?

  1. A40 किलो; दोन वर्षे
  2. B100 किलो; पाच वर्षे
  3. C100 किलो; दोन वर्षे
  4. D40 किलो; पाच वर्षे
उत्तर पाहा

उत्तर: C. 100 किलो; दोन वर्षे

प्रस्तावित यान किमान 100 किलो पेलोड पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत नेईल आणि सामंजस्य करार दोन वर्षांचा आहे. 40 किलो हे ब्राझीलच्या मायक्रोलाँचर कार्यक्रमाचे लक्ष्य आहे; नवे यान या लक्ष्य आणि स्कायरूटच्या विक्रम रॉकेट कुटुंबातील क्षमता यांतील तफावत भरून काढेल. कॉन्सर्ट टेक्नॉलॉजीजने ब्राझीलच्या एसएनआय-जीएनएसएसची विक्रम-1 वर चाचणी करण्याचा करारही केला.

बातमी वाचा: स्कायरूट आणि ब्राझीलची कॉन्सर्ट टेक्नॉलॉजीज संयुक्तपणे बनवणार प्रक्षेपण यान (15 नोव्) →

प्रश्न 8

13 नोव्हेंबर 2026 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी म्हैसूर विद्यापीठ परिसरातील कॉसमॉस-म्हैसूर तारांगणाचे उद्घाटन केले. हे तारांगण म्हैसूर विद्यापीठाच्या भागीदारीने कोणत्या संस्थेने विकसित केले?

  1. Aइस्रो
  2. Bभारतीय खगोलभौतिकी संस्था
  3. Cभारतीय विज्ञान संस्था
  4. Dटाटा मूलभूत संशोधन संस्था
उत्तर पाहा

उत्तर: B. भारतीय खगोलभौतिकी संस्था

तारांगण भारतीय खगोलभौतिकी संस्थेने (आयआयए) म्हैसूर विद्यापीठाच्या भागीदारीने विकसित केले आहे; ही संस्था विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या अधीन स्वायत्त संशोधन संस्था आहे. 15 मीटरच्या घुमटात सुमारे 6,150 एलईडी पॅनेल असून तो 8के दृश्ये देतो. शो कन्नड, इंग्रजी आणि हिंदीत होतात.

बातमी वाचा: म्हैसूरमध्ये एलईडी घुमट ‘कॉसमॉस’ तारांगणाचे उद्घाटन (15 नोव्) →

प्रश्न 9

इस्रोने 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी सुधारित पीएसएलव्ही तिसऱ्या टप्प्याची (पीएस3) भू-स्थिर चाचणी घेतली. याबाबत पुढील विधाने विचारात घ्या. 1. चाचणी आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या स्थिर चाचणी सुविधेत झाली. 2. सुधारणांमध्ये नोझल रचनेतील सुधारणा, बळकट यांत्रिक जोडणी आणि सीलिंग प्रणालीतील रिडंडन्सी यांचा समावेश आहे. 3. पीएसएलव्ही-सी61 मध्ये मे 2025 मध्ये तिसऱ्या टप्प्यातील ज्वलनादरम्यान चेंबर प्रेशर घटल्याने ईओएस-09 उपग्रह मोहीम पूर्ण करू शकला नाही. 4. पीएसएलव्ही-सी62 मध्ये 12 जानेवारी 2026 रोजी ईओएस-09 उपग्रह आणि 15 सह-प्रवासी पेलोड गमावले गेले. कोणती विधाने बरोबर आहेत?

  1. Aफक्त 1, 2 आणि 3
  2. Bफक्त 2, 3 आणि 4
  3. Cफक्त 1, 3 आणि 4
  4. Dफक्त 1, 2 आणि 4
उत्तर पाहा

उत्तर: A. फक्त 1, 2 आणि 3

विधान 4 चुकीचे आहे; पीएसएलव्ही-सी62 मध्ये ईओएस-एन1 उपग्रह आणि 15 सह-प्रवासी पेलोड गमावले, तर ईओएस-09 (1,696 किलो) हा सी61 मोहिमेतील उपग्रह होता. विधाने 1, 2 आणि 3 बातमीनुसार बरोबर आहेत. सी62 मध्ये तिसऱ्या टप्प्याच्या शेवटी रोल रेट बिघडून मार्गात विचलन झाले आणि इस्रो चाचणी-माहितीच्या विश्लेषणानंतर आणखी चाचण्या करणार आहे.

बातमी वाचा: इस्रोची पीएसएलव्ही तिसऱ्या टप्प्याची (पीएस3) स्थिर चाचणी यशस्वी (14 नोव्) →

प्रश्न 10

हैदराबादमधील पंजागुट्टा पोलीस ठाणे भारतातील पहिले कृत्रिम बुद्धिमत्ता-आधारित (एआय) पोलीस ठाणे होणार असल्याची बातमी आहे. याबाबत पुढील विधाने विचारात घ्या. 1. पायलट प्रकल्प डिसेंबर 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात सुरू होणार असून स्वागत कक्षातील सेतू कियोस्कवर जवळपास 10 भाषांत तक्रारी करता येतील. 2. प्रकल्पाचे उद्घाटन हैदराबादचे पोलीस आयुक्त व्ही.सी. सज्जनार करतील, तर तेलंगणाचे पोलीस महासंचालक सी.व्ही. आनंद यांनी 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी ठाण्याची पाहणी केली. 3. एआय वाहतूक कोंडी, वसतिगृहे, व्यावसायिक आस्थापने आणि गुन्ह्यांच्या आराखड्यांचे विश्लेषण करून ब्लू कोल्ट्सची तैनाती आणि गस्त सुधारेल. 4. इतर ठाण्यांत अंमलबजावणीचा विचार करण्यापूर्वी तेलंगणा पोलीस पायलटचे मूल्यमापन करेल. कोणती विधाने बरोबर आहेत?

  1. Aफक्त 1, 3 आणि 4
  2. Bफक्त 1, 2 आणि 3
  3. Cफक्त 2, 3 आणि 4
  4. Dफक्त 1, 2 आणि 4
उत्तर पाहा

उत्तर: A. फक्त 1, 3 आणि 4

विधान 2 चुकीचे आहे; प्रकल्पाचे उद्घाटन तेलंगणाचे पोलीस महासंचालक सी.व्ही. आनंद करतील, तर हैदराबादचे पोलीस आयुक्त व्ही.सी. सज्जनार यांनी 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी ठाण्याला भेट देऊन तयारीचा आढावा घेतला, म्हणजे भूमिका उलट्या दिल्या आहेत. विधाने 1, 3 आणि 4 बातमीनुसार बरोबर आहेत. एआय तक्रार आणि एफआयआर नोंदणी, तपास अहवाल, केस डायरी आणि दोषारोपपत्र तयार करण्यातही मदत करेल.

बातमी वाचा: पंजागुट्टा: भारताचे पहिले ‘एआय पोलीस ठाणे’ (13 नोव्) →