म्हैसूरमध्ये एलईडी घुमट ‘कॉसमॉस’ तारांगणाचे उद्घाटन!
सारांश
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी कर्नाटकातील म्हैसूर येथे चामुंडी टेकड्यांच्या पायथ्याशी म्हैसूर विद्यापीठ परिसरात असलेल्या कॉसमॉस-म्हैसूर तारांगणाचे उद्घाटन केले. हे तारांगण भारतीय खगोलभौतिकी संस्थेने (आयआयए) म्हैसूर विद्यापीठाच्या भागीदारीने विकसित केले आहे. 15 मीटरच्या घुमटात सुमारे 6,150 एलईडी पॅनेल असून त्यांत 4.2 कोटींहून अधिक स्वतंत्र एलईडी आहेत आणि तो 8के रिझोल्यूशनची दृश्ये देतो; पारंपरिक प्रोजेक्टर-आधारित तारांगणांप्रमाणे नसून घुमट थेट प्रतिमा उत्सर्जित करतो, त्यामुळे प्रोजेक्टरची चकाकी टळते आणि गडद काळा रंग व स्पष्ट तारकापट मिळतो.
ही भारतातील पहिली एलईडी घुमट तारांगण सुविधा असल्याचे वर्णन केले जाते; हे जगातील पहिले तिरपे व्यावसायिक एलईडी घुमट आहे की जगातील पहिल्यांपैकी एक, याबाबत वृत्तांमध्ये भिन्नता आहे. तारांगण खगोलशास्त्र शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षणासाठी असून कन्नड, इंग्रजी आणि हिंदीत शो देते; ते थेट अवकाश सिम्युलेशन आणि भूशास्त्र, हवामानशास्त्र, समुद्रविज्ञान, रसायनशास्त्र व जीवशास्त्र यांतील आकडेवारीचे दृश्यीकरण करू शकते. केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन उद्घाटनाला उपस्थित होत्या.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- उद्घाटन: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी; 13 नोव्हेंबर 2026; म्हैसूर विद्यापीठ परिसर, चामुंडी टेकड्यांचा पायथा.
- तंत्रज्ञान: 15 मीटरचा घुमट; सुमारे 6,150 एलईडी पॅनेल; 4.2 कोटींहून अधिक एलईडी; 8के दृश्ये; प्रोजेक्टरविना.
- भाषा आणि भागीदारी: कन्नड, इंग्रजी, हिंदी; विकसक — आयआयए आणि म्हैसूर विद्यापीठ.
📚 मूलभूत ज्ञान
- आयआयए: भारतीय खगोलभौतिकी संस्था ही विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या अधीन असलेली स्वायत्त संशोधन संस्था आहे, विद्यापीठाचा विभाग नाही.
- हान्ले वेधशाळा: आयआयए लडाखमधील हान्ले येथे भारतीय खगोलीय वेधशाळा चालवते; उंचावरील परिस्थिती ऑप्टिकल आणि इन्फ्रारेड खगोलशास्त्रास पोषक असते.
- म्हैसूर विद्यापीठ: 1916 मध्ये स्थापन झालेले हे कर्नाटकातील पहिले आणि भारतातील सहावे विद्यापीठ आहे.
हे का महत्त्वाचे?
एलईडी घुमट तारांगण खगोलशास्त्र आणि अवकाश विज्ञान स्थानिक भाषांतून पोहोचवते आणि शैक्षणिक संस्था व संशोधन संस्था यांच्या भागीदारीचे उदाहरण आहे. प्रोजेक्टरशिवाय थेट प्रतिमा, संशोधन आकडेवारीचे दृश्यीकरण आणि विद्यार्थ्यांसाठी आकर्षक अनुभव ही त्याची बलस्थाने आहेत. मुख्य परीक्षेसाठी विज्ञान लोकप्रियीकरण, राष्ट्रीय विज्ञान संस्थांचे सहकार्य आणि वैज्ञानिक मनोवृत्तीचा प्रसार हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: विज्ञान आणि तंत्रज्ञान वृत्त (13 नोव्हेंबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा