App डाउनलोड करा

पर्यावरण — 10 सराव प्रश्न

उत्तरासहअलीकडील बातम्यांवर

पर्यावरण विषयाच्या अलीकडील बातम्यांवर आधारित 10 प्रश्न. आधी स्वतः उत्तर ठरवा, मग "उत्तर पाहा" उघडा. प्रत्येक प्रश्नाखाली ती बातमी वाचण्याची link आहे.

प्रश्न 1

17 नोव्हेंबर 2026 रोजी तुर्कीयेतील अंताल्या येथील कॉप 31 मध्ये भारत आणि स्वीडन यांनी औद्योगिक संक्रमणासाठीच्या नेतृत्व गटाचा (लीडआयटी) तिसरा टप्पा सुरू केला. या उपक्रमाचा नवा सदस्य देश कोणता?

  1. Aब्राझील
  2. Bस्वीडन
  3. Cतुर्कीये
  4. Dभारत
उत्तर पाहा

उत्तर: A. ब्राझील

बातमीनुसार ब्राझील लीडआयटी 3.0 चा नवा सदस्य देश म्हणून सामील झाला. स्वीडन आणि भारत हे उपक्रम सुरू करणारे देश आहेत, तर तुर्कीये हे कॉप 31 चे यजमान ठिकाण आहे. लीडआयटी 2019 मध्ये न्यूयॉर्कमध्ये सुरू झाली होती आणि नवा आदेश 2027 ते 2030 साठी आहे.

बातमी वाचा: कॉप 31 मध्ये भारत-स्वीडनची लीडआयटी 3.0 सुरू; ब्राझील नवा सदस्य (20 नोव्) →

प्रश्न 2

लडाखच्या 2026 च्या प्रजनन हंगामातील सर्वेक्षणात काळ्या मानेच्या क्रौंचांची संख्या 2025 मधील 87 वरून वाढली. 2026 मध्ये नोंदलेली एकूण संख्या किती?

  1. A86
  2. B108
  3. C60
  4. D22
उत्तर पाहा

उत्तर: B. 108

बातमीनुसार 2026 मध्ये एकूण 108 क्रौंच नोंदले गेले, म्हणजे सुमारे 25% वाढ. 86 हा प्रौढांचा, 22 हा अपरिपक्व पक्ष्यांचा आणि 60 हा चार प्रमुख ठिकाणांचा आकडा आहे. काळ्या मानेचा क्रौंच हा लडाखचा राज्य पक्षी आहे.

बातमी वाचा: लडाखमध्ये काळ्या मानेच्या क्रौंचांची संख्या 108 वर (20 नोव्) →

प्रश्न 3

इंडियन ऑइलला 17 नोव्हेंबर 2026 रोजी पानिपत तेलशुद्धीकरण कारखान्यातून शाश्वत विमान इंधन पुरवण्याची मंजुरी मिळाली. अध्यक्ष ए. एस. साहनी यांच्या मते 2027 मध्ये आंतरराष्ट्रीय उड्डाणांसाठी भारताचे मिश्रण उद्दिष्ट किती आहे?

  1. A5%
  2. B1%
  3. C10%
  4. D50%
उत्तर पाहा

उत्तर: B. 1%

बातमीनुसार पानिपत सुविधा 2027 मधील आंतरराष्ट्रीय उड्डाणांसाठीचे भारताचे 1% मिश्रण उद्दिष्ट पूर्ण करण्याइतके एसएएफ तयार करेल. 50% हा आकडा सामान्य विमान इंधनात कृत्रिम पॅराफिनिक केरोसीन मिसळण्याच्या सुरक्षित मर्यादेचा आहे. सुविधेची क्षमता सुमारे 30,000 टन असल्याचे वृत्त आहे.

बातमी वाचा: इंडियन ऑइलला शाश्वत विमान इंधन पुरवठ्याची मंजुरी (19 नोव्) →

प्रश्न 4

16 नोव्हेंबर 2026 रोजी आयएमडीने आंध्र प्रदेश आणि लगतच्या दक्षिण ओडिशा किनारपट्टीसाठी पूर्व-चक्रीवादळ सूचना जारी केली. चक्रीवादळ अकवान आंध्र प्रदेश किनाऱ्यावर कधीच्या सुमारास पोहोचण्याचा अंदाज आहे?

  1. A19 नोव्हेंबरच्या रात्रीच्या सुमारास
  2. B17 नोव्हेंबरच्या सायंकाळी
  3. C18 नोव्हेंबरच्या सकाळी
  4. D20 नोव्हेंबरच्या दुपारी
उत्तर पाहा

उत्तर: A. 19 नोव्हेंबरच्या रात्रीच्या सुमारास

अकवान 19 नोव्हेंबरच्या रात्रीच्या सुमारास अतिशय तीव्र चक्री वादळ म्हणून आंध्र प्रदेश किनाऱ्यावर पोहोचण्याचा अंदाज आहे. 17 नोव्हेंबरच्या सायंकाळपर्यंत ते तीव्र चक्री वादळ होईल, तर जोरदार ते अतिजोरदार पाऊस 18 ते 20 नोव्हेंबर दरम्यान अपेक्षित आहे. हे एका महिन्यात आंध्र प्रदेशाला प्रभावित करणारे तिसरे चक्रीवादळ असेल.

बातमी वाचा: चक्रीवादळ अकवान आंध्र प्रदेश किनाऱ्याकडे; आयएमडीकडून पूर्व-चक्रीवादळ सूचना (18 नोव्) →

प्रश्न 5

अरुणाचल प्रदेशात शोधलेल्या पाच नव्या शिंगधारी बेडूक प्रजातींपैकी जिंगोफ्रिस तानोगोगो ही प्रजाती कोणत्या वैशिष्ट्यामुळे ओळखली जाते?

  1. Aभारतातील पहिला गोगलगाय खाणारा बेडूक
  2. Bभारतातील पहिला झाडावर राहणारा बेडूक
  3. Cभारतातील पहिला विषारी बेडूक
  4. Dभारतातील सर्वात लहान बेडूक
उत्तर पाहा

उत्तर: A. भारतातील पहिला गोगलगाय खाणारा बेडूक

‘तानोगोगो’ हा अपातानी भाषेतील गोगलगायीसाठीचा शब्द असून ही प्रजाती भारतातील पहिला नोंदवलेला गोगलगाय खाणारा बेडूक आहे; मेगोफ्रिडी कुळातील गोगलगाय खाण्याची ही पहिलीच नोंद आहे. त्रिमितीय मायक्रो-सीटी प्रतिमांनी तिच्या पोटात जमिनीवरील गोगलगायींची संपूर्ण कवचे दाखवली. अभ्यासाचे नेतृत्व हार्वर्डच्या डॉ. सोनाली गर्ग यांनी केले.

बातमी वाचा: अरुणाचलमध्ये पाच नव्या शिंगधारी बेडकांचा शोध; पहिला गोगलगाय खाणारा बेडूक (16 नोव्) →

प्रश्न 6

11 नोव्हेंबर 2026 रोजी अंतल्या येथील कॉप-31 दरम्यान हवामान बदल कामगिरी निर्देशांक (सीसीपीआय) 2026 प्रसिद्ध झाला. त्यातील भारताबाबत पुढील विधानांचा विचार करा. 1. भारत 28 व्या क्रमांकावर असून 2025 च्या तुलनेत पाच स्थानांनी खाली आला. 2. भारताचा क्रमांक हवामान धोरणात 13 वा आणि अक्षय ऊर्जेत 40 वा आहे. 3. जानेवारी 2026 पासून कार्बन क्रेडिट ट्रेडिंग योजनेत 490 औद्योगिक घटकांना उत्सर्जन-तीव्रतेची लक्ष्ये देण्यात आली. 4. जून 2025 पर्यंत अजीवाश्म स्रोतांचा वाटा भारताच्या एकूण वीज निर्मितीत 50% झाला. कोणती विधाने बरोबर आहेत?

  1. Aफक्त 1, 2 आणि 3
  2. Bफक्त 1, 3 आणि 4
  3. Cफक्त 2, 3 आणि 4
  4. Dफक्त 1, 2 आणि 4
उत्तर पाहा

उत्तर: A. फक्त 1, 2 आणि 3

विधान 4 चुकीचे आहे; जून 2025 पर्यंत अजीवाश्म स्रोतांचा 50% वाटा एकूण स्थापित वीज क्षमतेत होता, वीज निर्मितीत नाही, आणि त्यामुळे 2030 चे जुने लक्ष्य पाच वर्षे आधी साध्य झाले. बाकी तिन्ही विधाने बातमीनुसार बरोबर आहेत. या निर्देशांकात 64 देश आणि युरोपीय संघ आहेत, पहिली तीन स्थाने रिक्त असून डेन्मार्क चौथ्या स्थानी आहे.

बातमी वाचा: हवामान कामगिरी निर्देशांकात भारत 28 व्या स्थानी; पाच स्थानांची घसरण (15 नोव्) →

प्रश्न 7

केरळमधील कोल्लम येथील सक्तिकुलंगरा मासेमारी बंदरात खोल समुद्रातील कोळंबी ट्रॉलरनी आणलेल्या नमुन्यांवरून 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी कोणती शार्क स्वतंत्र प्रजाती म्हणून ओळखली गेली?

  1. Aभारतीय ब्रॅम्बल शार्क
  2. Bअटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क
  3. Cपॅसिफिक प्रिकली शार्क
  4. Dव्हेल शार्क
उत्तर पाहा

उत्तर: A. भारतीय ब्रॅम्बल शार्क

इचिनोऱ्हिनस रोइनी ही भारतीय ब्रॅम्बल शार्क स्वतंत्र प्रजाती म्हणून ओळखली गेली; दशकानुदशके तिला अटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क (इचिनोऱ्हिनस ब्रुकस) समजले जात होते. डीएनए विश्लेषणाने ती अटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क आणि पॅसिफिक प्रिकली शार्क यांपासून वेगळी असल्याचे दाखवले. ही शार्क तीन मीटरपर्यंत वाढते आणि सुमारे 350 ते 450 मीटर खोलीवर राहते.

बातमी वाचा: केरळच्या किनाऱ्यावर नवी खोल समुद्री ‘भारतीय ब्रॅम्बल शार्क’ प्रजाती (15 नोव्) →

प्रश्न 8

दिवाळीपूर्वी 6 नोव्हेंबर 2026 रोजी दिल्ली-एनसीआरमध्ये श्रेणीबद्ध प्रतिसाद कृती योजनेचा (ग्रॅप) तिसरा टप्पा लागू करण्यात आला; त्या वेळी दिल्लीचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक सकाळी 9 वाजता 391 होता. या घडामोडीबाबत कोणते विधान बरोबर आहे?

  1. Aतिसरा टप्पा केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने लागू केला आणि 391 चा निर्देशांक हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने नोंदवला
  2. Bतिसरा टप्पा हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने लागू केला आणि 391 चा निर्देशांक केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने नोंदवला
  3. Cतिसरा टप्पा आणि 391 चा निर्देशांक या दोन्ही गोष्टी हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाकडून आल्या
  4. Dतिसरा टप्पा आणि 391 चा निर्देशांक या दोन्ही गोष्टी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडून आल्या
उत्तर पाहा

उत्तर: B. तिसरा टप्पा हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने लागू केला आणि 391 चा निर्देशांक केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने नोंदवला

हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने (सीएक्यूएम) ग्रॅपचा तिसरा टप्पा लागू केला, तर 391 चा निर्देशांक केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (सीपीसीबी) नोंदवला. 391 हा ‘अतिशय खराब’ श्रेणीत असून 59 पैकी 30 केंद्रांवर हवा ‘गंभीर’ होती. शहराची आणखी एक नोंदवलेली सरासरी 382 आहे.

बातमी वाचा: दिल्ली-एनसीआरमध्ये ग्रॅपचा तिसरा टप्पा लागू — दिवाळीपूर्वी कडक निर्बंध (8 नोव्) →

प्रश्न 9

पंजाबमध्ये 15 सप्टेंबर ते 5 नोव्हेंबर 2026 दरम्यान शेतातील आगीच्या 2,787 घटनांची नोंद झाली. याबाबत पुढील विधाने विचारात घ्या. 1. 4 नोव्हेंबरला हा आकडा 2,347 होता. 2. तरन तारननंतर सर्वाधिक घटना संगरूरमध्ये (240) नोंदल्या गेल्या. 3. नोंदवलेल्या 710 एफआयआरपैकी 294 तरन तारनमध्ये भारतीय न्याय संहिता, 2023 च्या कलम 223 अंतर्गत नोंदवले गेले. 4. प्रशासनाने 914 प्रकरणांत ₹46.10 लाख पर्यावरणीय भरपाई लादली आणि त्यापैकी ₹24.85 लाख वसूल केले. कोणती विधाने बरोबर आहेत?

  1. Aफक्त 1, 3 आणि 4
  2. Bफक्त 1, 2 आणि 3
  3. Cफक्त 2, 3 आणि 4
  4. Dफक्त 1, 2 आणि 4
उत्तर पाहा

उत्तर: A. फक्त 1, 3 आणि 4

विधान 2 चुकीचे आहे; तरन तारन (586) नंतर फिरोजपूर (361) दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, तर संगरूरमध्ये 240 घटना होत्या. विधाने 1, 3 आणि 4 बातमीनुसार बरोबर आहेत. 829 प्रकरणांत महसूल नोंदींत ‘लाल नोंदी’ केल्या गेल्या आणि आयोगाने नोडल अधिकाऱ्यांना जबाबदार धरण्याचे निर्देश दिले.

बातमी वाचा: पंजाबमध्ये शेतातील आगीच्या 2,787 घटना — तरन तारन आघाडीवर (8 नोव्) →

प्रश्न 10

भारतीय प्राणिसर्वेक्षणाच्या (झेडएसआय) शास्त्रज्ञांनी सहलेखन केलेल्या ‘दक्षिण आशियाई प्रवाळ भित्तिकांचे रेड लिस्ट ऑफ इकोसिस्टम्स मूल्यांकन’ या अभ्यासात भविष्यातील सागरी उष्णतेचा ताण विचारात घेतल्यावर दक्षिण आशियातील 13 प्रवाळ परिसंस्थांचे कोणते वर्गीकरण झाले?

  1. Aसात असुरक्षित, चार धोक्यात आणि दोन अतिधोकाग्रस्त
  2. Bसर्व 13 परिसंस्था फक्त धोक्यात
  3. Cफक्त भारताच्या चार परिसंस्था अतिधोकाग्रस्त आणि उर्वरित असुरक्षित
  4. Dसर्व 13 परिसंस्था अतिधोकाग्रस्त
उत्तर पाहा

उत्तर: D. सर्व 13 परिसंस्था अतिधोकाग्रस्त

अपेक्षित सागरी उष्णतेचा ताण धरल्यावर सर्व 13 परिसंस्था अतिधोकाग्रस्त ठरल्या. सात असुरक्षित, चार धोक्यात आणि दोन अतिधोकाग्रस्त हे वर्गीकरण फक्त मागील 50 वर्षांच्या माहितीवर आधारित होते. भारताच्या चार परिसंस्था (अंदमान आणि निकोबार, लक्षद्वीप, दक्षिण किनारा, पश्चिम किनारा) या 13 मध्येच आहेत.

बातमी वाचा: दक्षिण आशियातील सर्व 13 प्रवाळ परिसंस्था ‘अतिधोकाग्रस्त’ — झेडएसआय सहलेखक अभ्यास (6 नोव्) →