Download app ॲप मिळवा

दिल्ली-एनसीआरमध्ये ग्रॅपचा तिसरा टप्पा लागू — दिवाळीपूर्वी कडक निर्बंध!

8 नोव्हेंबर 2026·2 मिनिटे वाचन

सारांश

हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने (सीएक्यूएम) 6 नोव्हेंबर 2026 रोजी दिवाळीपूर्वी दिल्ली आणि राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात (एनसीआर) श्रेणीबद्ध प्रतिसाद कृती योजनेचा (ग्रॅप) तिसरा टप्पा लागू केला. प्रदूषण वाढल्याने खबरदारी म्हणून हे पाऊल उचलले गेले. केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (सीपीसीबी) सकाळी 9 वाजता दिल्लीचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक (एक्यूआय) 391 नोंदवला, जो ‘अतिशय खराब’ श्रेणीत येतो; 59 पैकी 30 निरीक्षण केंद्रांवर ‘गंभीर’ हवा नोंदली गेली.

शहराची आणखी एक नोंदवलेली सरासरी 382 आहे. तिसऱ्या टप्प्यात दिल्लीत आणि गुरुग्राम, फरिदाबाद, सोनीपत, गाझियाबाद व गौतम बुद्ध नगर या एनसीआर जिल्ह्यांत बीएस-3 पेट्रोल आणि बीएस-4 डिझेल हलक्या मोटार वाहनांना (चारचाकी) बंदी आहे; जुन्या डिझेल मालवाहू वाहनांना दिल्लीत प्रवेशबंदी आहे. आवश्यक पायाभूत प्रकल्पांना सूट देऊन संपूर्ण एनसीआरमध्ये धूळ निर्माण करणारी अनावश्यक बांधकाम व पाडकाम कामे बंद केली आहेत; दगड फोडणे आणि खाणकाम प्रदेशभर प्रतिबंधित आहे.

दिल्ली, गुरुग्राम, फरिदाबाद, गाझियाबाद आणि गौतम बुद्ध नगर येथे पाचवीपर्यंतचे वर्ग संकरित (हायब्रिड) पद्धतीने सुरू राहतील. एनसीआरमधील सरकारी, महापालिका आणि खासगी कार्यालयांनी प्रत्यक्ष उपस्थिती 50% पर्यंत मर्यादित ठेवून इतर कर्मचाऱ्यांना घरून काम करण्याचा सल्ला द्यावा, असे निर्देश आहेत. धूळ नियंत्रणासाठी यांत्रिक रस्ते झाडणे आणि पाणी फवारणी वाढवली जाईल.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • टप्पा तीन: 6 नोव्हेंबर 2026; हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग; दिल्ली आणि एनसीआर; दिवाळीपूर्वी खबरदारी.
  • आकडे: एक्यूआय 391 (‘अतिशय खराब’, सीपीसीबी, सकाळी 9 वाजता); 59 पैकी 30 केंद्रे ‘गंभीर’; नोंदवलेली दुसरी सरासरी 382.
  • निर्बंध: बीएस-3 पेट्रोल आणि बीएस-4 डिझेल चारचाकींवर बंदी; बांधकाम-पाडकाम बंद; पाचवीपर्यंत संकरित वर्ग; कार्यालयांत 50% उपस्थिती.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग: हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग कायदा, 2021 अन्वये स्थापन; त्याला क्षेत्रातील राज्यांमध्ये निर्देश देण्याचे व्यापक अधिकार आहेत.
  • राष्ट्रीय हवा गुणवत्ता निर्देशांक: त्यात आठ घटकांचा समावेश आहे; एकूण मूल्य म्हणून सर्वाधिक प्रदूषक उप-निर्देशांक घेतला जातो, सरासरी नाही.
  • पूर्वानुमानावर आधारित सक्रियता: ग्रॅपमध्ये अंदाजित एक्यूआय वापरून निरीक्षित निर्देशांक संबंधित श्रेणीत पोहोचण्यापूर्वीच उपाय लागू करता येतात.

हे का महत्त्वाचे?

दिल्ली-एनसीआरमधील वार्षिक हिवाळी वायू प्रदूषण हे सार्वजनिक आरोग्य आणि प्रशासनासमोरील मोठे आव्हान असून ग्रॅप हे पूर्वानुमानावर आधारित, टप्प्याटप्प्याने लागू होणारे आपत्कालीन साधन आहे. वाहने, बांधकाम, शाळा आणि कार्यालये यांवरील निर्बंध एकत्र लागू केल्याने आर्थिक व्यवहार आणि शिक्षण यांवर परिणाम होतो, तर दिवाळीपूर्वीची खबरदारी हे प्रतिबंधात्मक धोरणाचे उदाहरण आहे. आयोगाला आंतरराज्य निर्देश देण्याचे अधिकार असल्याने कारवाईत एकसमानता आणता येते. पर्यावरण, आरोग्य आणि सहकारी संघराज्य या विषयांवरील मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी ही बातमी उपयुक्त आहे.

स्रोत: हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग / पर्यावरण वृत्त (6 नोव्हेंबर 2026)

© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा