केरळच्या किनाऱ्यावर नवी खोल समुद्री ‘भारतीय ब्रॅम्बल शार्क’ प्रजाती!
सारांश
भारतीय प्राणिशास्त्र सर्वेक्षण संस्था आणि आयसीएआर-केंद्रीय सागरी मत्स्य संशोधन संस्था यांच्या संशोधकांनी 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी इचिनोऱ्हिनस रोइनी ही भारतीय ब्रॅम्बल शार्क स्वतंत्र खोल समुद्री प्रजाती म्हणून ओळखली; दशकानुदशके तिला अटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क (इचिनोऱ्हिनस ब्रुकस) समजले जात होते. नमुने केरळमधील कोल्लम येथील सक्तिकुलंगरा मासेमारी बंदरात खोल समुद्रातील कोळंबी ट्रॉलरनी अपघाती पकडीतून आणले होते. ही शार्क तीन मीटरपर्यंत वाढते आणि सुमारे 350 ते 450 मीटर खोलीवरील खंडीय उतारावरील पाण्यात राहते; इतर प्रजातींच्या तुलनेत तिचे डोळे आणि श्रोणी-पंख मोठे असून नाकाचे टोक आणि कल्ले यांमधील भाग लांब आहे.
डीएनए विश्लेषणाने ती अटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क आणि पॅसिफिक प्रिकली शार्क (इचिनोऱ्हिनस कुकी) यांपासून वेगळी असल्याचे दाखवले आणि तिची व्याप्ती ओमान, श्रीलंका व थायलंडच्या पाण्यापर्यंत असू शकते. निष्कर्ष ‘रेकॉर्ड्स ऑफ द झूलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया’ च्या खंड 126, अंक 1 एस, 2026 मध्ये प्रसिद्ध झाले; प्रजातीचे नाव सर्वेक्षण संचालक धृती बॅनर्जी यांची कन्या रोइनी हिच्या नावावरून ठेवले असून पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाने खोल महासागर मोहिमेअंतर्गत संशोधनास साहाय्य केले.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रजाती: इचिनोऱ्हिनस रोइनी — भारतीय ब्रॅम्बल शार्क; ओळख 12 नोव्हेंबर 2026; आधी अटलांटिक ब्रॅम्बल शार्क समजली जाई.
- स्थळ आणि वैशिष्ट्ये: सक्तिकुलंगरा बंदर, कोल्लम, केरळ; खोली 350 ते 450 मीटर; लांबी तीन मीटरपर्यंत.
- प्रकाशन: रेकॉर्ड्स ऑफ द झूलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया, खंड 126; पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय, खोल महासागर मोहीम.
📚 मूलभूत ज्ञान
- भारतीय प्राणिशास्त्र सर्वेक्षण: याची स्थापना 1916 मध्ये कोलकाता येथे झाली असून ती पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या अधीन आहे.
- केंद्रीय सागरी मत्स्य संशोधन संस्था: ही आयसीएआरची संस्था केरळमधील कोची येथे आहे आणि सागरी जीवांचे वर्गीकरण हे तिच्या सुरुवातीच्या संशोधन क्षेत्रांपैकी एक होते.
- डीएनए बारकोडिंग: प्राण्यांच्या ओळखीसाठी प्रमाणित मायटोकॉन्ड्रियल जनुक क्रमाची तुलना केली जाते; ती रचनात्मक पुराव्याला पूरक असते, त्याची जागा घेत नाही.
हे का महत्त्वाचे?
नव्या प्रजातीची ओळख भारतीय सागरी जैवविविधतेची अपुरी नोंद दाखवते; चुकीचे वर्गीकरण असताना संवर्धन धोरणे चुकीच्या प्रजातीवर आधारित असू शकतात. अपघाती पकडीतून मिळालेले नमुने मत्स्यव्यवसायातील संशोधनाची क्षमता दाखवतात आणि खोल महासागर मोहिमेतील संशोधनाचे महत्त्व अधोरेखित करतात. मुख्य परीक्षेसाठी जैवविविधता नोंद, सागरी संसाधन व्यवस्थापन आणि वर्गीकरणशास्त्राची भूमिका हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: पर्यावरण आणि जैवविविधता वृत्त (12 नोव्हेंबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा