चीनचे 168 अब्ज डॉलरचे मेडोग धरण आणि ब्रह्मपुत्रेतील पुराचा धोका — नवे संशोधन!

तिबेटमध्ये यार्लुंग त्सांगपो म्हणून ओळखली जाणारी ब्रह्मपुत्रा नदी तिबेटच्या पठारावरून पूर्वेकडे वाहून नंतर दक्षिणेकडे भारत आणि बांगलादेशाकडे वळते. चिनी संशोधकांनी इशारा दिला आहे की या शतकात नदीचा प्रवाह (रनऑफ) वाढू शकतो आणि पुराचा धोका वाढू शकतो. तिबेटमधील मेडोग येथे प्रस्तावित जलविद्युत प्रकल्पाचा अंदाजित खर्च 168 अब्ज डॉलर असून त्याची क्षमता 60,000 मेगावॉटपेक्षा जास्त असेल.

चिनी विज्ञान अकादमी आणि युन्नान विद्यापीठातील संशोधकांनी हवामान माहिती आणि 1325–2020 या कालावधीतील पुनर्रचित नदी-प्रवाह नोंदी एकत्र केल्या; दीर्घकालीन प्रवाह पुनर्रचनेसाठी आग्नेय तिबेटच्या पठारावरील वृक्षवलयांची माहिती वापरली गेली. त्यांचे निष्कर्ष 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी “चायना सायन्स बुलेटिन” या नियतकालिकात प्रकाशित झाले. तिबेटचे पठार जागतिक सरासरीच्या सुमारे दुप्पट वेगाने तापत आहे, ज्याचा जलचक्रावर तसेच दुष्काळ आणि पुराच्या स्वरूपावर परिणाम होऊ शकतो.

प्रस्तावित धरण हिमालयीन घळईत, जागेखालील सक्रिय भ्रंशरेषेजवळ नियोजित असून जुलै 2026 मध्ये चिनी भूवैज्ञानिकांनी भ्रंशरेषेबाबत चिंता व्यक्त करून भूस्खलनाचा धोका कमी करण्यासाठी उतार मजबूत करण्याची मागणी केली. ही घळई भारताशी वादग्रस्त सीमेजवळ असून तेथे यार्लुंग त्सांगपो भारतात प्रवेश करण्यापूर्वी तीव्र यू-वळण घेतो. हा प्रकल्प जगातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प ठरणार असून त्याची 60,000 मेगावॉटपेक्षा जास्त क्षमता चीनच्या थ्री गॉर्जेस धरणाच्या 22,500 मेगावॉट क्षमतेच्या जवळपास तिप्पट आहे.

भारतात नदी अरुणाचल प्रदेश आणि आसाममधून वाहून बांगलादेशात जाते, जेथे तिच्या मुख्य प्रवाहाला जमुना म्हणतात. भारत आणि बांगलादेशाने पाण्याचा प्रवाह, पूर व्यवस्थापन आणि परिसंस्था यांवरील संभाव्य परिणामांबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने या प्रकल्पाचा खालील देशांवर परिणाम होणार नाही आणि सुरक्षिततेचा अभ्यास झाला आहे असे म्हटले आहे.

26 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत भारत साठवण क्षमता आणि प्रवाहातील चढउतार नियंत्रणासाठी मोठे खालच्या भागातील धरण बांधण्याच्या तयारीत होता.