संरक्षण अधिग्रहण परिषदेकडून 2.12 लाख कोटी रुपयांच्या खरेदी प्रस्तावांना मंजुरी — सुमारे 82% स्वदेशी!
सारांश
संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांच्या अध्यक्षतेखालील संरक्षण अधिग्रहण परिषदेने (डीएसी) 26 ऑक्टोबर 2026 रोजी भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दलासाठी सुमारे 2.12 लाख कोटी रुपयांच्या भांडवली खरेदी प्रस्तावांना आवश्यकतेची स्वीकृती (एओएन) दिली. यातील सुमारे 82% मूल्य, म्हणजे सुमारे 1.74 लाख कोटी रुपये, भारतीय उद्योगाकडून घेण्यासाठी राखीव आहे. आवश्यकतेची स्वीकृती ही तत्त्वतः मंजुरी असून ती अंतिम करार किंवा उपकरणांची प्रत्यक्ष डिलिव्हरी नाही.
लष्करासाठी हाय मोबिलिटी वाहने, स्वयंचलित ट्रॅक्ड तोफा प्रणाली, गनशॉट रिस्पॉन्स प्रणाली, अतिलघु पल्ल्याच्या हवाई संरक्षण प्रणाली (व्हीएसएचओआरएडीएस), ड्रोनविरोधी प्रणाली, पाळत ठेवणारी ड्रोन आणि लांब पल्ल्याची कामिकाझे ड्रोन यांना मंजुरी मिळाली असून के9 वज्र-टी हीदेखील अतिरिक्त स्वयंचलित तोफांमध्ये समाविष्ट आहे. नौदलाला सक्रिय ऑफबोर्ड डिकॉय प्रणाली, ज्या जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रांविरुद्ध खोटे लक्ष्य तयार करतात, तसेच पुढील पिढीतील विनाशिकांसह स्वदेशी रचना आणि बांधणीची प्रमुख नौदल व्यासपीठे यांना मंजुरी मिळाली. हवाई दलासाठी विशेष उपयुक्तता हेलिकॉप्टर, हवाई संरक्षण प्रणाली, शस्त्रे आणि प्रादेशिक हवामान निरीक्षणासाठी मोबाइल एक्स-बँड डॉपलर हवामान रडार प्रणाली मंजूर झाल्या.
सुमारे 200 हलकी बहुउद्देशीय हेलिकॉप्टर (एलएमआरएच) लष्कर आणि हवाई दल या दोघांसाठी नियोजित असून त्यांचे अंदाजित मूल्य 20,000 कोटी रुपये आहे; त्यांचे उत्पादन भारतातच करणे बंधनकारक आहे आणि ती चित्ता व चेतक या जुन्या ताफ्याची अंशतः जागा घेतील. परिषदेने सप्टेंबर 2026 मध्ये 1.1 लाख कोटी रुपयांच्या प्रस्तावांना मंजुरी दिली होती. वित्तीय वर्ष 2025–26 मध्ये भारताचे संरक्षण उत्पादन 1.78 लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले, जे मागील वर्षी 1.54 लाख कोटी रुपये होते; 2029–30 पर्यंत संरक्षण उत्पादनाचे उद्दिष्ट 3 लाख कोटी रुपये आणि निर्यातीचे उद्दिष्ट 50,000 कोटी रुपये आहे.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- घटना: 26 ऑक्टोबर 2026 — डीएसी, अध्यक्ष राजनाथ सिंह; एओएन सुमारे 2.12 लाख कोटी रुपये; स्वदेशी वाटा सुमारे 82% (सुमारे 1.74 लाख कोटी रुपये).
- प्रणाली: लष्कर — स्वयंचलित ट्रॅक्ड तोफा, व्हीएसएचओआरएडीएस, कामिकाझे ड्रोन; नौदल — सक्रिय ऑफबोर्ड डिकॉय; हवाई दल — मोबाइल एक्स-बँड डॉपलर हवामान रडार; एलएमआरएच — सुमारे 200, 20,000 कोटी रुपये.
- संदर्भ: सप्टेंबर 2026 — 1.1 लाख कोटी रुपये; संरक्षण उत्पादन 2025–26 — 1.78 लाख कोटी रुपये (आधी 1.54 लाख कोटी रुपये); लक्ष्य 2029–30 — उत्पादन 3 लाख कोटी रुपये, निर्यात 50,000 कोटी रुपये.
📚 मूलभूत ज्ञान
- संरक्षण अधिग्रहण परिषद ही संरक्षण मंत्रालयाची भांडवली खरेदीबाबतची सर्वोच्च निर्णय घेणारी संस्था असून तिचे अध्यक्ष संरक्षण मंत्री असतात.
- आवश्यकतेची स्वीकृती (एओएन) ही खरेदी प्रक्रियेतील पहिली प्रशासकीय मंजुरी असून त्यानंतर पुढील टप्पे, करार आणि डिलिव्हरी येतात.
- आत्मनिर्भर भारत अभियानात संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी उत्पादन आणि आयात कमी करण्यावर भर दिला जातो.
हे का महत्त्वाचे?
स्वदेशी उद्योगासाठी सुमारे 82% वाटा राखीव ठेवल्याने खासगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील संरक्षण उत्पादकांना मोठी मागणी मिळते आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होते. ड्रोन, ड्रोनविरोधी प्रणाली आणि हवाई संरक्षण यावरील भर आधुनिक युद्धातील बदलत्या स्वरूपाचे निदर्शक आहे. मात्र एओएन हा केवळ पहिला टप्पा असल्याने प्रत्यक्ष करार, चाचण्या आणि डिलिव्हरी यांना वेळ लागतो; म्हणून अंमलबजावणीची गती आणि स्वदेशी क्षमता हे खरे आव्हान आहे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी संरक्षण स्वावलंबन, खरेदी प्रक्रिया आणि संरक्षण निर्यात हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: संरक्षण मंत्रालय / संरक्षण अधिग्रहण परिषदेची बैठक (26 ऑक्टोबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा