सारांश
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 15 ऑक्टोबर 2026 रोजी लडाखमधील सुमारे ₹3,350 कोटींच्या पाच विकास प्रकल्पांचे आभासी पद्धतीने उद्घाटन किंवा लोकार्पण केले; पॅकेजमध्ये वाहतूक जोडणी, ऊर्जा पायाभूत सुविधा, सांस्कृतिक वारसा संवर्धन आणि जलसुरक्षा यांचा समावेश आहे. लेह येथील कुशोक बकुला रिम्पोची विमानतळावरील नवीन प्रवासी टर्मिनल इमारत ₹640 कोटींना बांधली असून ती 23,800 चौरस मीटरवर पसरली आहे, वार्षिक 35 लाख प्रवाशांसाठी रचली आहे आणि भूऔष्णिक ऊर्जेचा वापर करते. सीमा रस्ते संघटनेने (बीआरओ) बांधलेला 298 किलोमीटरचा निम्मू-पदुम-दारचा रस्ता झंस्कार खोऱ्यातून लडाखला पर्यायी रस्ता मार्ग देतो; बीआरओ ही संरक्षण मंत्रालयाखालील सीमावर्ती भागांत पायाभूत कामे करणारी संघटना आहे.
लेहमधील सिंधू घाट येथे भारतातील पहिले पेट्रोग्लिफ संवर्धन उद्यान उद्घाटित झाले; पेट्रोग्लिफ म्हणजे खडकाच्या पृष्ठभागावर कोरलेली किंवा खोदलेली चित्रे, आणि उपराज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी 18 एप्रिल 2026 रोजी, जागतिक वारसा दिनी, उद्यानाची पायाभरणी केली होती. नऊ मेगावॉटचा हनू लघु जलविद्युत प्रकल्प आणि 66 किलोव्होल्टची दुहेरी-मार्गिका दाह-हनू-खलत्से पारेषण वाहिनी हे ऊर्जा प्रकल्प उद्घाटित झाले, तसेच पंतप्रधानांनी ‘प्रोजेक्ट हिम सरोवर’ अंतर्गत 40 गावांत विकसित केलेल्या 40 जलाशयांचे उद्घाटन केले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- पॅकेज: 15 ऑक्टोबर 2026 — पाच प्रकल्प, सुमारे ₹3,350 कोटी; लेह विमानतळ नवीन टर्मिनल — ₹640 कोटी, 23,800 चौरस मीटर, 35 लाख प्रवासी वार्षिक, भूऔष्णिक ऊर्जा.
- रस्ता आणि वारसा: निम्मू-पदुम-दारचा रस्ता — 298 किमी, बीआरओ, झंस्कार खोरे; पहिले पेट्रोग्लिफ संवर्धन उद्यान — सिंधू घाट, लेह; पायाभरणी 18 एप्रिल 2026.
- ऊर्जा आणि पाणी: हनू लघु जलविद्युत प्रकल्प — नऊ मेगावॉट; दाह-हनू-खलत्से पारेषण वाहिनी — 66 किलोव्होल्ट; प्रोजेक्ट हिम सरोवर — 40 गावांत 40 जलाशय.
मूलभूत ज्ञान
- लडाख 31 ऑक्टोबर 2019 रोजी जम्मू-काश्मीर राज्याच्या पुनर्रचनेनंतर केंद्रशासित प्रदेश बनला; लेह हे त्याचे प्रमुख शहर आहे.
- सीमा रस्ते संघटनेची स्थापना 1960 मध्ये झाली असून ती संरक्षण मंत्रालयाखाली काम करते.
- पेट्रोग्लिफ म्हणजे खडकावर कोरलेली किंवा खोदलेली चित्रे, तर पिक्टोग्राफ म्हणजे खडकावर रंगवलेली किंवा काढलेली चित्रे; जागतिक वारसा दिन दरवर्षी 18 एप्रिल रोजी असतो.
हे का महत्त्वाचे?
लडाखमधील विमानतळ, पर्यायी रस्ता आणि वीज प्रकल्प यामुळे हवामान आणि सीमावर्ती संवेदनशीलतेच्या प्रदेशात जोडणी, ऊर्जा आणि जलसुरक्षा वाढते, जे आर्थिक आणि सामरिक दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. पेट्रोग्लिफ संवर्धन उद्यान हे वारसा संवर्धन आणि पर्यटन यांचा संगम आहे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी सीमावर्ती भागांचा विकास, नवीकरणीय ऊर्जा आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रशासन हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.