सारांश
भारतीय नौदलाने संयुक्त कृती दल 154 चे (सीटीएफ 154) पहिले नेतृत्व 14 ऑक्टोबर 2026 रोजी पूर्ण केले; नौदलाने 11 फेब्रुवारी 2026 रोजी बहरीनमधील मनामा येथील संयुक्त सागरी दलांच्या (सीएमएफ) मुख्यालयात कमांड स्वीकारली होती आणि कमोडोर मिलिंद एम. मोकाशी यांनी मनामा येथील समारंभात औपचारिकपणे कमांड सोडली. सीएमएफ ही 47 देशांची बहुराष्ट्रीय सागरी भागीदारी असून तिचे मुख्यालय मनामा येथे आहे; ती महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय जलमार्गांवर सागरी सुरक्षा कारवाया आणि प्रशिक्षण करते, आणि तिची पाच कृती दले सीटीएफ 150, 151, 152, 153 आणि 154 ही आहेत.
सीटीएफ 154 ची स्थापना मे 2023 मध्ये सीएमएफचे समर्पित बहुराष्ट्रीय सागरी प्रशिक्षण कृती दल म्हणून झाली असून तिचे उद्दिष्ट व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि क्षमता बांधणी आहे, तर इतर कृती दले एडनचे आखात, तांबडा समुद्र आणि अरबी आखात येथे सागरी सुरक्षा कारवाया करतात. भारतीय नौदलाच्या आठ महिन्यांच्या कमांडदरम्यान सीटीएफ 154 ने 7,800 पेक्षा जास्त तासांचे बहुराष्ट्रीय सागरी सुरक्षा प्रशिक्षण पार पाडले; त्यात 39 देशांचे कर्मचारी आभासी, संकरित आणि प्रत्यक्ष स्वरूपात सहभागी झाले. या कार्यकाळात ऑपरेशन कंपास रोझ 26-1 आणि ऑपरेशन सदर्न रेडिनेस 26-2 झाली, तसेच समुद्री चाचेगिरी आणि सशस्त्र दरोडा या विषयावरील पहिले विषय तज्ज्ञ देवाणघेवाण कार्यक्रम (एसपीएआर 2026) झाले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- कमांड: भारतीय नौदलाचे पहिले नेतृत्व — 11 फेब्रुवारी 2026 ते 14 ऑक्टोबर 2026 (आठ महिने); मनामा, बहरीन; कमोडोर मिलिंद एम. मोकाशी.
- संघटना: सीएमएफ — 47 देश; पाच कृती दले (150 ते 154); सीटीएफ 154 — स्थापना मे 2023, प्रशिक्षण आणि क्षमता बांधणी.
- आकडे: 7,800 पेक्षा जास्त प्रशिक्षण तास; 39 देशांचे कर्मचारी; ऑपरेशन कंपास रोझ 26-1, ऑपरेशन सदर्न रेडिनेस 26-2; पहिला एसपीएआर 2026.
मूलभूत ज्ञान
- संयुक्त सागरी दले ही 47 देशांची बहुराष्ट्रीय सागरी भागीदारी असून तिचे मुख्यालय बहरीनची राजधानी मनामा येथे आहे.
- कमोडोर हा भारतीय नौदलातील अधिकारी दर्जा आहे; सीटीएफ 154 चे नेतृत्व भारतीय नौदलाच्या अधिकाऱ्याकडे होते.
- एडनचे आखात आणि तांबडा समुद्र हे जगातील महत्त्वाचे सागरी व्यापार मार्ग आहेत, जेथे चाचेगिरीचा धोका असतो; अरबी आखात पश्चिम आशियात आहे.
हे का महत्त्वाचे?
बहुराष्ट्रीय प्रशिक्षण कृती दलाचे नेतृत्व मिळणे हे भारताच्या सागरी क्षमतेवरील आणि हिंद महासागर प्रदेशातील सुरक्षा भागीदार म्हणून वाढत्या विश्वासाचे द्योतक आहे. प्रशिक्षण आणि क्षमता बांधणीवर भर देणाऱ्या कृती दलाचे नेतृत्व म्हणजे भारताचा ‘सुरक्षा पुरवठादार’ म्हणून प्रभाव वाढणे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी सागरी सुरक्षा सहकार्य, चाचेगिरीविरोधी उपाय आणि भारताची पश्चिम आशियातील उपस्थिती हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.