सारांश
अदानी पॉवर आणि भूतानची सरकारी मालकीची ड्रुक ग्रीन पॉवर कॉर्पोरेशन लिमिटेड (डीजीपीसी) यांनी 5 ऑक्टोबर 2026 रोजी भूतानमधील 770 मेगावॉट चामखरछु-1 जलविद्युत प्रकल्पाच्या विकासासाठी भागधारक करार केला. हा प्रकल्प मध्य भूतानमधील झेमगांग जिल्ह्यात चामखरछु नदीवर उभारला जाणारा पीकिंग क्षमतेचा नदी-प्रवाह (रन-ऑफ-रिव्हर) जलविद्युत प्रकल्प आहे. प्रकल्पात 49:51 भागीदारी असेल, म्हणजे अदानी पॉवरचा 49% आणि डीजीपीसीचा 51% हिस्सा, आणि तो बांधा, मालकी ठेवा, चालवा आणि हस्तांतरित करा (बीओओटी) मॉडेलनुसार राबवला जाईल, ज्याचा सवलत कालावधी व्यावसायिक कामकाज सुरू झाल्यापासून 30 वर्षांचा आहे.
बांधकाम 2027 च्या पहिल्या सहामाहीत सुरू होणे अपेक्षित असून पायाभरणीपासून सहा वर्षांत कार्यान्वयनाचे लक्ष्य आहे. सप्टेंबर 2025 मध्ये झालेल्या 570 मेगावॉट वांगचू जलविद्युत प्रकल्प कराराखालील हा अदानी पॉवर आणि डीजीपीसी यांचा दुसरा मोठा सहकार्य प्रकल्प असून मे 2025 मधील अदानी समूह आणि डीजीपीसी यांच्यातील 5,000 मेगावॉट जलविद्युत विकासाच्या सामंजस्य कराराचाही तो भाग आहे. हा प्रकल्प भूतानच्या हिवाळ्यातील विजेच्या मागणीशी आणि उन्हाळ्यात भारताला अतिरिक्त हरित वीज निर्यात करण्याशी जोडलेला आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रकल्प: चामखरछु-1, 770 मेगावॉट, झेमगांग जिल्हा (मध्य भूतान); भागधारक करार 5 ऑक्टोबर 2026.
- रचना: 49:51 भागीदारी (अदानी पॉवर 49%, डीजीपीसी 51%); बीओओटी मॉडेल; सवलत कालावधी 30 वर्षे.
- वेळापत्रक: बांधकाम 2027 च्या पहिल्या सहामाहीत; सहा वर्षांत कार्यान्वयन; संबंधित — 570 मेगावॉट वांगचू (सप्टेंबर 2025), 5,000 मेगावॉट सामंजस्य करार (मे 2025).
मूलभूत ज्ञान
- नदी-प्रवाह प्रकल्प नदीच्या प्रवाहावर वीजनिर्मिती करतात आणि त्यांच्याकडे साधारणपणे मर्यादित जलाशय साठवण क्षमता असते.
- डीजीपीसी ही भूतानची सरकारी मालकीची वीजनिर्मिती कंपनी असून ड्रुक होल्डिंग अँड इन्व्हेस्टमेंट्सची उपकंपनी आहे.
- भूतान हा हिमालयातील देश असून तेथे जलविद्युत निर्मितीवर विशेष भर आहे.
हे का महत्त्वाचे?
भूतानमधील जलविद्युत प्रकल्पांत भारतीय कंपन्यांचा सहभाग भारत-भूतान ऊर्जा सहकार्य अधिक दृढ करतो आणि भारताच्या शेजारी प्रथम धोरणाला आर्थिक आयाम देतो. भूतानकडून भारताला उन्हाळ्यात हरित वीज मिळणे भारताच्या स्वच्छ ऊर्जा गरजांना पूरक आहे, तर भूतानसाठी वीज निर्यात हा महसुलाचा प्रमुख स्रोत ठरतो. बीओओटी मॉडेल, भागीदारीचे प्रमाण आणि प्रकल्पांची क्षमता हे पूर्व परीक्षेसाठी, तर द्विपक्षीय ऊर्जा व्यापार मुख्य परीक्षेसाठी उपयुक्त आहे. करार 5 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाला असला तरी बातमी 6 ऑक्टोबर 2026 च्या शीर्षकाखाली आहे.