सारांश
अल्ट्राटेक सिमेंट लिमिटेड 5 ऑक्टोबर 2026 रोजी स्वतःच्या वापरासाठी 2 गिगावॉटपेक्षा जास्त हरित ऊर्जा क्षमता गाठणारी पहिली भारतीय सिमेंट कंपनी ठरली. कंपनीची एकत्रित स्थापित हरित ऊर्जा क्षमता 2,024 मेगावॉट झाली असून त्यात 1,580 मेगावॉट नवीकरणीय ऊर्जा आणि 444 मेगावॉट टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती प्रणाली यांचा समावेश आहे. राजस्थानमधील बारमेर येथील आंतरराज्य पारेषण प्रणालीशी जोडलेल्या पवन-सौर संकरित प्रकल्पात कंपनीने 116.55 मेगावॉट पवन क्षमता, तर कर्नाटकातील सरलानगर सिमेंट वर्क्स येथे 10 मेगावॉट टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती क्षमता सुरू केली.
कंपनीचे भारतात 76 उत्पादन युनिट्स असून आर्थिक वर्ष 2027 मध्ये आतापर्यंत त्यातील जवळपास एक-तृतीयांश युनिट्सनी विजेच्या गरजेच्या 50% पेक्षा जास्त हरित ऊर्जा वापर राखला, पाच युनिट्सनी 95% पेक्षा जास्त वापर नोंदवला आणि हरित ऊर्जा पोर्टफोलिओ सध्याच्या विजेच्या गरजेच्या सुमारे 48% भागवतो. कंपनीने 2030 पर्यंत एकूण वीज मिश्रणातील हरित ऊर्जेचा हिस्सा 85% करण्याचे आणि आरई100 वचनबद्धतेनुसार 2050 पर्यंत 100% नवीकरणीय वीज वापरण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- क्षमता: 2,024 मेगावॉट = 1,580 मेगावॉट नवीकरणीय + 444 मेगावॉट टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती; स्वतःच्या वापरासाठी 2 गिगावॉट ओलांडणारी पहिली भारतीय सिमेंट कंपनी.
- नवी क्षमता: बारमेर (राजस्थान) येथे 116.55 मेगावॉट पवन; सरलानगर (कर्नाटक) येथे 10 मेगावॉट टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती.
- उत्पादन युनिट्स: 76; हरित ऊर्जा सध्याच्या गरजेच्या सुमारे 48%; लक्ष्य — 2030 पर्यंत 85%, 2050 पर्यंत आरई100.
मूलभूत ज्ञान
- स्वतःच्या वापरासाठी वीजनिर्मिती (कॅप्टिव्ह पॉवर) सिमेंट, पोलाद आणि ॲल्युमिनियम अशा ऊर्जा-गहन उद्योगांत सामान्य आहे.
- टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती प्रणाली औद्योगिक प्रक्रियेतील टाकाऊ उष्णतेपासून वीज तयार करतात.
- 1 गिगावॉट म्हणजे 1,000 मेगावॉट; आरई100 हा कंपन्यांना 100% नवीकरणीय वीज वापरण्याचे लक्ष्य देणारा जागतिक उपक्रम आहे.
हे का महत्त्वाचे?
सिमेंट उद्योग ऊर्जा-गहन असल्याने त्यातील हरित ऊर्जेचा वाढता वापर औद्योगिक उत्सर्जन कमी करण्याच्या आणि हवामान उद्दिष्टांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. नवीकरणीय ऊर्जेसोबत टाकाऊ उष्णता पुनर्प्राप्ती वापरणे हे ऊर्जा कार्यक्षमतेचे उदाहरण आहे आणि 2030 व 2050 ची लक्ष्ये कंपन्यांच्या दीर्घकालीन हवामान वचनबद्धतेचे द्योतक आहेत. पर्यावरण आणि अर्थव्यवस्था विषयात क्षमतेचे आकडे, प्रकार आणि लक्ष्य वर्षे पूर्व परीक्षेसाठी उपयुक्त आहेत.