म्हैसूरच्या अर्थशास्त्र हस्तलिखिताला युनेस्कोची प्रादेशिक मान्यता
सारांश
युनेस्कोने 5 नोव्हेंबर 2026 रोजी निश्चित केले की म्हैसूर येथील प्राच्यविद्या संशोधन संस्थेत (ओआरआय) जतन केलेली कौटिल्याच्या अर्थशास्त्राची हस्तलिखित प्रत आशिया-प्रशांत क्षेत्रासाठीच्या मेमरी ऑफ द वर्ल्ड समितीच्या (मोव्हकॅप) प्रादेशिक नोंदवहीत समाविष्ट करण्यात आली आहे. ही 16 व्या शतकातील ताडपत्री प्रत असून ती 1905 मध्ये विद्वान आणि ग्रंथपाल रुद्रपट्टणम शामशास्त्री यांनी म्हैसूर विद्यापीठाच्या प्राच्यविद्या संशोधन संस्थेत शोधली होती; अर्थशास्त्र हा शासन, प्रशासन आणि राज्यकारभारावरील प्राचीन भारतीय ग्रंथ आहे. महाभारत आणि कल्हणाच्या राजतरंगिणीच्या हस्तलिखितांनाही 5 नोव्हेंबर रोजी प्रादेशिक नोंदवहीत स्थान मिळाल्याने भारताच्या एकूण नोंदी सहा झाल्या.
प्राच्यविद्या संशोधन संस्थेने हस्तलिखिताचे जतन आणि डिजिटायझेशन केले आहे, तर इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्राने (आयजीएनसीए) अर्थशास्त्र आणि इतर नव्याने मान्यता मिळालेल्या हस्तलिखितांसाठी नामांकन दस्तऐवज तयार केले.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- अर्थशास्त्र हस्तलिखित — 16 व्या शतकातील ताडपत्री प्रत; 1905 मध्ये रुद्रपट्टणम शामशास्त्री यांनी शोधली.
- मोव्हकॅप प्रादेशिक नोंदवही — 5 नोव्हेंबर 2026; भारताच्या एकूण नोंदी सहा.
- नामांकन दस्तऐवज — आयजीएनसीए; जतन आणि डिजिटायझेशन — प्राच्यविद्या संशोधन संस्था, म्हैसूर.
📚 मूलभूत ज्ञान
- ताडपत्रांची निगा: संस्था ताडपत्रांवर लेमनग्रास तेल वापरते; ते कीटकनाशकाचे काम करते, पानांची नैसर्गिक लवचिकता परत आणते आणि ओलाव्यामुळे होणारा ऱ्हास रोखण्यास मदत करते.
- ग्रंथाची रचना: अर्थशास्त्र 15 पुस्तकांत विभागलेले असून त्यात राजाचे प्रशिक्षण, प्रशासन, कायदा, मुत्सद्देगिरी आणि लष्करी बाबी हे विषय आहेत.
- सप्तांग सिद्धांत: यात राज्याची सात परस्परावलंबी घटकांतून मांडणी केली आहे — राजा, मंत्री, भूप्रदेश आणि लोकसंख्या, किल्ला, कोश, सैन्य आणि मित्र.
हे का महत्त्वाचे?
हस्तलिखिते ही भारताच्या ज्ञानपरंपरेचा दस्तऐवजी पुरावा असल्याने त्यांना मिळणारी आंतरराष्ट्रीय मान्यता संवर्धनासाठी निधी, संशोधन आणि जागतिक लक्ष आकर्षित करते. ही मान्यता प्रादेशिक नोंदवहीची आहे, जागतिक नोंदवहीची नाही, हा फरक परीक्षेत महत्त्वाचा आहे. शासन आणि राज्यकारभारावरील प्राचीन भारतीय विचारांचे महत्त्व मुख्य परीक्षेतील प्राचीन इतिहास आणि सांस्कृतिक राजनय या दोन्ही संदर्भांत उपयुक्त ठरते.
स्रोत: अधिकृत प्रसिद्धीपत्रके / वृत्तसंस्था
संकलन व परीक्षेसाठी विश्लेषण: Study Katta संपादकीय टीम · आमचे संपादकीय धोरण · चूक आढळल्यास कळवा