जनजातीय गौरव पंधरवडा 2026: 1 ते 15 नोव्हेंबर — बिरसा मुंडा जयंतीनिमित्त देशभर उपक्रम!

आदिवासी कार्य मंत्रालय 1 ते 15 नोव्हेंबर 2026 दरम्यान देशभर जनजातीय गौरव पंधरवडा साजरा करणार आहे. हा पंधरवडा 15 नोव्हेंबर रोजी जनजातीय गौरव दिवसाने पूर्ण होईल; हा दिवस आदिवासी स्वातंत्र्यसेनानी धरती आबा भगवान बिरसा मुंडा यांची जयंती आहे. भारत सरकारने 2021 मध्ये 15 नोव्हेंबर हा जनजातीय गौरव दिवस म्हणून घोषित केला.

पंधरवड्यात सरकारी योजना आणि हक्कांबाबत जागरूकता वाढवणे आणि आदिवासी कुटुंबांपर्यंत लाभ पोहोचवणे हा हेतू आहे. आदिवासी समुदायांसाठी 300 पेक्षा जास्त प्रकल्प नियोजित आहेत, त्यात 228 उद्घाटने आणि 74 पायाभरणी कार्यक्रम आहेत; 160 पेक्षा जास्त राज्यस्तरीय उपक्रमही होणार आहेत. 12 नोव्हेंबरला एकलव्य आदर्श निवासी शाळांचे (ईएमआरएस) सुमारे 200 विद्यार्थी राष्ट्रपती भवनात राष्ट्रपतींशी संवाद साधतील.

राष्ट्रीय आदिवासी साहित्य महोत्सव 12 आणि 13 नोव्हेंबरला नवी दिल्लीत होणार आहे. 14 नोव्हेंबरला राणी दुर्गावती आदिवासी महिला संमेलनात 30 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांतील 500 आदिवासी महिला उद्योजक बाजारपेठ जोडणीसाठी एकत्र येतील. पंधरवड्यात दोन राष्ट्रीय डिजिटल व्यासपीठे सुरू होणार आहेत: आदिवासी आरोग्य माहितीसाठी जन-एचआयटी पोर्टल आणि वनहक्क दाव्यांना साहाय्य करणारे राष्ट्रीय वनहक्क कायदा डिजिटल व्यासपीठ.

वनहक्क कायदा, 2006 (अनुसूचित जमाती आणि इतर पारंपरिक वननिवासी (वनहक्क मान्यता) कायदा) पात्र अनुसूचित जमाती आणि इतर पारंपरिक वननिवाशांचे वनहक्क मान्य करतो. बिरसा मुंडा हे मुंडा समुदायाशी संबंधित आदिवासी स्वातंत्र्यसेनानी होते आणि त्यांनी 19 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात ब्रिटिश राजवट आणि आदिवासींच्या शोषणाविरुद्ध उलगुलान (“महान उठाव”) चळवळीचे नेतृत्व केले. संविधानाचा अनुच्छेद 342 राष्ट्रपतींच्या आदेशाद्वारे अनुसूचित जमाती निर्दिष्ट करण्याची तरतूद करतो, तर पाचवी अनुसूची निर्दिष्ट राज्यांतील अनुसूचित क्षेत्रे आणि अनुसूचित जमातींच्या प्रशासन आणि नियंत्रणाशी संबंधित आहे.