सारांश
पाकिस्तानला 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी 2027 साठी जागतिक बँक समूह (डब्ल्यूबीजी) आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (आयएमएफ) यांच्या गव्हर्नर मंडळांचे येणारे अध्यक्ष म्हणून नामनिर्देशित केले गेले; ही घोषणा थायलंडमधील बँकॉक येथील 2026 च्या डब्ल्यूबीजी-आयएमएफ वार्षिक सभांच्या पूर्ण सत्रात करण्यात आली. आयएमएफ आणि जागतिक बँकेची स्थापना 1944 च्या ब्रेटन वुड्स परिषदेत झाली, त्यांची गव्हर्नर मंडळे त्यांची सर्वोच्च निर्णय घेणारी संस्था आहेत आणि प्रत्येक सदस्य देशाचा एक गव्हर्नर आणि एक पर्यायी गव्हर्नर असतो; गव्हर्नर सामान्यतः अर्थमंत्री किंवा मध्यवर्ती बँकांचे गव्हर्नर असतात. डब्ल्यूबीजी आणि आयएमएफ यांची गव्हर्नर मंडळे वेगळी असली तरी त्यांच्या वार्षिक सभा संयुक्तपणे होतात, आणि मंडळांचे अध्यक्षपद संस्थांच्या कार्यकारी नेतृत्वापेक्षा वेगळे आहे — जागतिक बँक समूहाला अध्यक्ष (प्रेसिडेंट) असतो तर आयएमएफचे नेतृत्व व्यवस्थापकीय संचालक करतात.
पाकिस्तानचे आर्थिक व्यवहार मंत्री अहद खान चीमा यांना येणारे अध्यक्ष म्हणून जाहीर करण्यात आले; चीमा पाकिस्तानचे जागतिक बँकेतील गव्हर्नरही आहेत, आणि पाकिस्तानने अध्यक्षपद शेवटचे 1953 मध्ये भूषवले होते. घोषणेनंतर चीमा यांनी डब्ल्यूबीजी कॉर्पोरेट सचिवालयाकडून अध्यक्षाच्या जबाबदाऱ्यांची माहिती घेतली आणि डब्ल्यूबीजीच्या उपाध्यक्ष व कॉर्पोरेट सचिव अराधना कुमार-कपूर तसेच पॅराग्वेचे निवर्तमान अध्यक्ष कार्लोस कार्व्हालो स्पाल्डिंग यांची भेट घेतली. पाकिस्तान आयएमएफसोबत 7 अब्ज अमेरिकी डॉलरच्या विस्तारित निधी सुविधा (ईएफएफ) कार्यक्रमात आणि 1.4 अब्ज अमेरिकी डॉलरच्या लवचिकता आणि शाश्वतता सुविधा (आरएसएफ) व्यवस्थेत आहे; ईएफएफ मध्यम-कालीन भरणा-तोल समस्यांना तोंड देणाऱ्या देशांना साहाय्य देते, तर आरएसएफ हवामान-संबंधित जोखमींसह संरचनात्मक आव्हानांना सामोरे जाणाऱ्या पात्र देशांना दीर्घकालीन वित्तपुरवठा देते.
सध्याच्या कार्यक्रमांच्या आढाव्यावर सहमती झाल्यानंतर आयएमएफ कार्यकारी मंडळाच्या मंजुरीच्या अधीन राहून पाकिस्तानला आणखी 1.2 अब्ज अमेरिकी डॉलर वित्तपुरवठा उपलब्ध होऊ शकतो.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- घोषणा: पाकिस्तान — 2027 साठी डब्ल्यूबीजी आणि आयएमएफ गव्हर्नर मंडळांचा येणारा अध्यक्ष (16 ऑक्टोबर 2026); बँकॉक, थायलंड — वार्षिक सभा; येणारे अध्यक्ष — अहद खान चीमा; निवर्तमान — कार्लोस कार्व्हालो स्पाल्डिंग (पॅराग्वे).
- इतिहास: पाकिस्तानने अध्यक्षपद शेवटचे 1953 मध्ये भूषवले; आयएमएफ आणि जागतिक बँक — 1944, ब्रेटन वुड्स.
- आयएमएफ सुविधा: ईएफएफ — 7 अब्ज डॉलर; आरएसएफ — 1.4 अब्ज डॉलर; आणखी 1.2 अब्ज डॉलर संभाव्य (कार्यकारी मंडळाच्या मंजुरीवर).
मूलभूत ज्ञान
- ब्रेटन वुड्स संस्था म्हणजे 1944 च्या ब्रेटन वुड्स परिषदेत स्थापन झालेल्या आयएमएफ आणि जागतिक बँक; आयएमएफचे मुख्यालय वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका येथे आहे.
- जागतिक बँक समूहात पाच संस्था आहेत, ज्यांत आंतरराष्ट्रीय पुनर्रचना आणि विकास बँक आणि आंतरराष्ट्रीय विकास संघ येतात.
- आयएमएफचे कार्यकारी मंडळ निधीचे दैनंदिन कामकाज चालवते; गव्हर्नर मंडळ ही सर्वोच्च निर्णय घेणारी संस्था असते.
हे का महत्त्वाचे?
गव्हर्नर मंडळाचे अध्यक्षपद हा मुख्यतः औपचारिक आणि समन्वयाचा सन्मान असला तरी तो बहुपक्षीय वित्तीय संस्थांतील देशाच्या प्रतिमेसाठी महत्त्वाचा मानला जातो. आयएमएफच्या कार्यक्रमांत असलेल्या देशाने अध्यक्षपद भूषवणे ही बाब बहुपक्षीय संस्थांतील प्रतिनिधित्व आणि प्रशासनाच्या चर्चेत लक्ष वेधून घेणारी आहे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्थांची रचना, भारताचे शेजारील देशांशी आर्थिक संबंध आणि बहुपक्षीय प्रशासन हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.