सारांश
आशियाई विकास बँक (एडीबी) आणि जपान सरकारने 15 ऑक्टोबर 2026 रोजी आंध्र प्रदेशातील काकीनाडा येथील नवीकरणीय ऊर्जेवर चालणाऱ्या हरित अमोनिया प्रकल्पासाठी एएम ग्रीन अमोनिया (इंडिया) प्रायव्हेट लिमिटेडसोबत वित्तपुरवठा करार केले; प्रकल्प पूर्वीचा नैसर्गिक वायूवर चालणारा अमोनिया आणि युरिया प्रकल्प नवीकरणीय ऊर्जेवर अमोनिया बनवणाऱ्या सुविधेत रूपांतरित करेल. हरित अमोनिया पाण्याच्या विद्युत-विघटनाने नवीकरणीय वीज वापरून बनवलेल्या हायड्रोजनला हवेतून वेगळ्या केलेल्या नायट्रोजनसह हेबर-बॉश प्रक्रियेने जोडून तयार होतो, आणि अमोनियाचे रासायनिक सूत्र एनएच3 आहे. नियोजित क्षमता वार्षिक सुमारे 1.1 दशलक्ष टन असून पहिल्या सुविधेची क्षमता 1.5 दशलक्ष टनांपर्यंत असल्याचेही अंदाज आहेत; सुविधा टप्प्याटप्प्याने विकसित होणार आहे, सुरुवातीचे व्यावसायिक उत्पादन 2027 किंवा 2028 साठी लक्ष्यित आहे आणि नंतरचे टप्पे मार्च 2030 पर्यंत कार्यान्वित होऊ शकतात.
वित्तपुरवठ्यात लीडिंग एशियाज प्रायव्हेट इन्फ्रास्ट्रक्चर फंड 2 (लीप 2) कडून 100 दशलक्ष अमेरिकी डॉलरचे कर्ज आहे; लीप 2 ला जपान आंतरराष्ट्रीय सहकार्य संस्था निधी देते आणि तो एडीबी व्यवस्थापित करते, आणि एडीबी व जपानने मे 2026 मध्ये सुरू केलेल्या ‘ॲक्शन फॉर क्रिएटिंग एनर्जी सिक्युरिटी फॉर लाँग-टर्म रेझिलियन्स’ (एसीसीईएल) अंतर्गतची ही पहिली गुंतवणूक आहे. एएम ग्रीन अमोनियाचा जर्मनीतील युनिपर ग्लोबल कमोडिटीज एसईसोबत दीर्घकालीन खरेदी करार असून जानेवारी 2026 मध्ये झालेला हा करार 2028 पासून वार्षिक 500,000 टनांपर्यंत हरित अमोनियाचा आहे आणि पूर्ण क्षमतेने कार्यरत झाल्यावर प्रकल्पामुळे दरवर्षी सुमारे 2 दशलक्ष टन कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जन टळण्याची अपेक्षा आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- करार: 15 ऑक्टोबर 2026 — एडीबी आणि जपान सरकार; एएम ग्रीन अमोनिया (इंडिया) प्रायव्हेट लिमिटेड; काकीनाडा, आंध्र प्रदेश; पूर्वीचा नैसर्गिक वायू अमोनिया आणि युरिया प्रकल्प रूपांतरित.
- आकडे: क्षमता सुमारे 1.1 दशलक्ष टन (काही अंदाज 1.5 दशलक्ष टन); उत्पादन 2027 किंवा 2028; नंतरचे टप्पे मार्च 2030; कर्ज — 100 दशलक्ष अमेरिकी डॉलर (लीप 2); टळणारे उत्सर्जन — सुमारे 2 दशलक्ष टन कार्बन डायऑक्साइड वार्षिक.
- संस्था: लीप 2 — जपान आंतरराष्ट्रीय सहकार्य संस्था निधी, एडीबी व्यवस्थापन; एसीसीईएल — मे 2026, ही पहिली गुंतवणूक; खरेदी करार — युनिपर ग्लोबल कमोडिटीज एसई (जर्मनी), जानेवारी 2026, 2028 पासून 500,000 टन.
मूलभूत ज्ञान
- विद्युत-विघटन म्हणजे विजेने पाण्याचे हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनमध्ये विघटन; हेबर-बॉश प्रक्रिया हायड्रोजन आणि नायट्रोजनपासून अमोनिया तयार करते.
- अमोनियाचा (एनएच3) मुख्य वापर युरिया आणि अमोनियम नायट्रेटसारख्या खतांसाठी होतो आणि तो रासायनिक कच्चा माल आणि हायड्रोजनचा वाहक म्हणूनही वापरता येतो.
- पारंपरिक अमोनिया उत्पादनात हायड्रोजनसाठी सामान्यतः जीवाश्म इंधन वापरले जाते आणि त्यातून कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जन होते; हरित अमोनिया हे उत्सर्जन टाळतो.
हे का महत्त्वाचे?
हरित अमोनिया हा खतनिर्मिती आणि हायड्रोजन वाहतुकीसाठी कमी-कार्बन पर्याय असल्याने भारताच्या कृषी आणि ऊर्जा संक्रमणाशी जोडला जातो. जुना नैसर्गिक वायू प्रकल्प रूपांतरित करण्याचे मॉडेल विद्यमान औद्योगिक मालमत्ता हरित बनवण्याचा मार्ग दाखवते आणि जर्मन खरेदी करार निर्यात बाजाराची शक्यता दर्शवतो. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी हरित हायड्रोजन, हवामान वित्त आणि बहुपक्षीय विकास बँकांची भूमिका हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.