सारांश
सांकू हा लडाखचा आठवा जिल्हा 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी अधिकृतपणे अस्तित्वात आला आणि उपराज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा केली. सांकू हे कारगिल जिल्ह्यातील सुरू खोऱ्याच्या प्रदेशात असून नव्या जिल्ह्याचे उद्दिष्ट प्रशासनाचे विकेंद्रीकरण आणि विशेषतः दुर्गम भागांत सार्वजनिक सेवांचे वितरण सुधारणे आहे. 2026 मधील जिल्हा मंजुऱ्यांपूर्वी लडाखमध्ये लेह आणि कारगिल असे दोनच जिल्हे होते; 27 एप्रिल 2026 रोजी शाम, नुब्रा, चांगथांग, झंस्कार आणि द्रास हे पाच जिल्हे मंजूर झाले आणि एकूण संख्या सात झाली, तर सांकूमुळे ती आठ झाली.
जिल्ह्याची निर्मिती या भागातील लोकांच्या दीर्घकालीन आकांक्षेची पूर्तता म्हणून वर्णन केली गेली असून अंजुमन-ए-साहिब झमान ही संस्था प्रक्रियेत सहभागी होती; तिचे मुख्य संरक्षक सय्यद मोहम्मद रझवी (आगा मिगी औथ) आणि अध्यक्ष शेख सादिक बलाघी आहेत. हा निर्णय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांच्या ‘सबका साथ, सबका विकास’ दृष्टिकोनाशी जोडला गेला. लडाख 31 ऑक्टोबर 2019 रोजी जम्मू आणि काश्मीर पुनर्रचना कायदा, 2019 अंतर्गत पूर्वीच्या जम्मू-काश्मीर राज्याच्या पुनर्रचनेनंतर केंद्रशासित प्रदेश बनला; तो विधानसभेशिवायचा केंद्रशासित प्रदेश असून राष्ट्रपतींनी नेमलेले उपराज्यपाल त्याचे प्रशासन करतात.
लडाखचे आठ जिल्हे लेह, कारगिल, शाम, नुब्रा, चांगथांग, झंस्कार, द्रास आणि सांकू हे आहेत.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- घोषणा: 16 ऑक्टोबर 2026 — सांकू लडाखचा आठवा जिल्हा; उपराज्यपाल विनय कुमार सक्सेना; स्थान — कारगिल जिल्ह्यातील सुरू खोऱ्याचा प्रदेश.
- टप्पे: आधी लेह आणि कारगिल (दोन); 27 एप्रिल 2026 — शाम, नुब्रा, चांगथांग, झंस्कार, द्रास (सात); 16 ऑक्टोबर 2026 — सांकू (आठ).
- पार्श्वभूमी: लडाख — केंद्रशासित प्रदेश 31 ऑक्टोबर 2019; पुनर्रचना कायदा 2019; विधानसभा नाही; उद्दिष्ट — प्रशासनाचे विकेंद्रीकरण आणि दुर्गम भागात सेवा.
मूलभूत ज्ञान
- जिल्हा हा सरकारी सेवा पोहोचवणारा आणि स्थानिक प्रशासनाचा समन्वय करणारा प्रशासकीय स्तर असून त्यात महसूल प्रशासन, विकास कार्यक्रम आणि सार्वजनिक सेवांची कार्यालये येऊ शकतात.
- जम्मू आणि काश्मीर पुनर्रचना कायदा, 2019 ने पूर्वीच्या जम्मू-काश्मीर राज्याची पुनर्रचना केली आणि लडाख 31 ऑक्टोबर 2019 रोजी विधानसभेशिवाय केंद्रशासित प्रदेश बनला.
- केंद्रशासित प्रदेशाचे प्रशासन राष्ट्रपतींनी नेमलेले उपराज्यपाल पाहतात; लडाखचा भूभाग उंच पर्वतीय असून वस्त्या विखुरलेल्या आहेत.
हे का महत्त्वाचे?
नव्या जिल्ह्यांमुळे लडाखसारख्या उंच, विरळ वस्तीच्या आणि विखुरलेल्या प्रदेशात प्रशासन लोकांच्या जवळ येते आणि सेवा वितरण सुधारू शकते. केंद्रशासित प्रदेशात विधानसभा नसल्याने उपराज्यपाल आणि जिल्हा यंत्रणा हीच प्रशासनाची मुख्य साधने ठरतात. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी प्रशासकीय पुनर्रचना, विकेंद्रीकरण आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे शासन हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.