सहारात सापडलेला उल्कापिंड मंगळाचा — 4.1 अब्ज वर्षे जुना!
सारांश
माली देशातील सहारा वाळवंटात सापडलेला गुलाबी रंगाचा ‘टेघाझा 001’ हा उल्कापिंड किमान 4.1 अब्ज वर्षांपूर्वी तयार झालेला मंगळाचा तुकडा असल्याचे शास्त्रज्ञांनी निश्चित केले. उल्का शिकाऱ्यांनी 2022 मध्ये एका मिठाच्या मैदानावर तो शोधला. निष्कर्ष 29 ऑक्टोबर 2026 रोजी ‘सायन्स’ नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले; नासाच्या जेट प्रॉपल्शन प्रयोगशाळेतील ग्रहशास्त्रज्ञ यांग लिउ हे मुख्य लेखक आहेत.
उल्कापिंडाचे आठ तुकडे असून त्यांचे एकूण वजन सुमारे 798.5 ग्रॅम आहे. झिर्कॉन स्फटिकांसह त्याची रासायनिक आणि खनिज रचना यापूर्वी अभ्यासलेल्या मंगळीय नमुन्यांपेक्षा वेगळी ठरते. ती मार्स रिकनायसन्स ऑर्बिटरने मंगळाच्या दक्षिणेकडील उंचवट्यांवर पाहिलेल्या पदार्थांशी साधर्म्य दाखवते, आणि तिच्याशी जुळणारी खनिजे व रसायन असलेली 13 संभाव्य मंगळीय ठिकाणे शास्त्रज्ञांनी ओळखली.
विश्लेषणानुसार पाण्याने मंगळाच्या कवचात बदल घडवला; यातून प्राचीन मंगळावर जलचक्र आणि जीवनासाठी अनुकूल परिस्थिती असू शकल्याचे सूचित होते. टेघाझा 001 हा पृथ्वीवर सापडलेल्या तीन सर्वांत जुन्या मंगळीय उल्कापिंडांपैकी एक आहे.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- शोध आणि प्रसिद्धी: टेघाझा 001; माली, सहारा वाळवंट; 2022 मध्ये शोध; ‘सायन्स’ मध्ये 29 ऑक्टोबर 2026; मुख्य लेखक यांग लिउ (नासा जेट प्रॉपल्शन प्रयोगशाळा).
- भौतिक तपशील: आठ तुकडे; एकूण वजन सुमारे 798.5 ग्रॅम; गुलाबी रंग; झिर्कॉन स्फटिक.
- निष्कर्ष: किमान 4.1 अब्ज वर्षे जुना; 13 संभाव्य मूळ ठिकाणे; पृथ्वीवरील तीन सर्वांत जुन्या मंगळीय उल्कापिंडांपैकी एक; प्राचीन जलचक्राचा पुरावा.
📚 मूलभूत ज्ञान
- मंगळीय उल्कापिंडांचे गट: प्रमुख गट शर्गोटाइट, नाखलाइट आणि चॅसिग्नाइट असे असून ते त्यांच्या टाइप उल्कापिंडांच्या नावांवरून ठरले आहेत आणि प्रामुख्याने खनिजशास्त्र व रचनेवरून वेगळे केले जातात.
- वातावरणीय पुरावा: काही मंगळीय उल्कापिंडांत आघातामुळे तयार झालेल्या काचेच्या कप्प्यांत अडकलेल्या वायूंचे समस्थानिक प्रमाण वायकिंग यानांनी मोजलेल्या मंगळाच्या वातावरणाशी जुळते; यामुळे त्यांचा मंगळीय उगम सिद्ध होण्यास मदत होते.
- झिर्कॉन कालनिर्धारण: झिर्कॉनचे स्फटिक रचनेत युरेनियम स्वीकारतात पण सुरुवातीला शिसे वगळतात; म्हणून भोवतालच्या खडकात बदल झाले तरी युरेनियम–शिसे समस्थानिकांवरून स्फटिकीकरणाचे वय काढता येते.
हे का महत्त्वाचे?
मंगळाचे नमुने पृथ्वीवर आणणे कठीण आणि खर्चिक असल्याने उल्कापिंड हे मंगळाच्या कवचाबद्दल थेट माहिती देणारे नैसर्गिक नमुने ठरतात. टेघाझा 001 मधील पाण्याने केलेल्या बदलाचे पुरावे प्राचीन मंगळावर जलचक्र होते या मताला बळ देतात, आणि 13 संभाव्य मूळ ठिकाणांमुळे भविष्यातील मोहिमांसाठी अभ्यासस्थळे निवडण्यास दिशा मिळू शकते. कक्षेतून केलेले खनिज-नकाशांकन आणि प्रयोगशाळेतील नमुना-विश्लेषण यांचा संगम या संशोधनात दिसतो. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान तसेच अंतराळ विषयांवरील मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी हे महत्त्वाचे आहे.
स्रोत: सायन्स नियतकालिक / विज्ञान आणि तंत्रज्ञान वृत्त (29 ऑक्टोबर 2026 चा शोधनिबंध)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा