निलेकणी समितीला जानेवारी 2027 पर्यंत मुदतवाढ — परीक्षा पेपरफुटी रोखण्यासाठी सुधारणा!
सारांश
केंद्र सरकारने नंदन निलेकणी यांच्या अध्यक्षतेखालील सहा सदस्यीय परीक्षा सुधारणा कृती दलाचा कार्यकाळ जानेवारी 2027 पर्यंत वाढवला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जुलै 2026 मध्ये हे पथक स्थापन केले; त्याआधी 25 जुलै रोजी दिल्लीतील जंतर मंतर आणि इतरत्र विद्यार्थ्यांची निदर्शने झाली होती, ज्यानंतर तत्कालीन केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी राजीनामा दिला. पथकाचा अहवाल सुरुवातीला ऑक्टोबर 2026 पर्यंत अपेक्षित होता.
परीक्षा पेपरफुटी रोखण्यासाठी आणि विशेषतः राष्ट्रीय पात्रता-सह-प्रवेश परीक्षेबाबतच्या (नीट) वादांनंतर जनतेचा विश्वास पुन्हा मिळवण्यासाठी उपाय सुचवणे हे या पथकाचे काम आहे. सदस्य: इस्रोचे माजी अध्यक्ष एस. सोमनाथ, गुप्तचर विभागाचे माजी संचालक तपन डेका, आयआयटी मद्रासचे संचालक व्ही.
कामकोटी, माजी शिक्षण सचिव अनिता करवाल आणि लॉजिस्टिक्स तज्ज्ञ अमृत लाल मीना. पथकाला विद्यार्थी, पालक, शिक्षक आणि शैक्षणिक संस्थांकडून 50,000 पेक्षा जास्त सूचना मिळाल्या आहेत. जून 2024 मध्ये नीट पेपरफुटीनंतर स्थापन झालेल्या के.
राधाकृष्णन समितीशीही पथकाने सल्लामसलत केली; त्या समितीने ऑक्टोबर 2024 मध्ये 101 शिफारशी सादर केल्या होत्या. राधाकृष्णन समितीच्या शिफारशीनुसार केंद्राने 2027 पासून नीट संगणक-आधारित चाचणी (सीबीटी) म्हणून घेण्याची घोषणा केली आहे.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- पथक: नंदन निलेकणी अध्यक्ष; सहा सदस्य; जुलै 2026 मध्ये स्थापन; मुदतवाढ जानेवारी 2027 पर्यंत (मूळ अपेक्षा ऑक्टोबर 2026).
- सल्लामसलत: 50,000 पेक्षा जास्त सूचना; के. राधाकृष्णन समिती (जून 2024) — ऑक्टोबर 2024 मध्ये 101 शिफारशी.
- निर्णय: 2027 पासून नीट संगणक-आधारित चाचणी (सीबीटी) म्हणून घेतली जाईल.
📚 मूलभूत ज्ञान
- राष्ट्रीय चाचणी संस्था 2019 पासून नीट-यूजीची नोडल संस्था आहे; 2013 ते 2018 या काळात केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने ती परीक्षा घेतली.
- एनएमसी कायदा 2019 नंतर नीट-यूजी ही भारतातील वैद्यकीय महाविद्यालयांची एकमेव प्रवेश परीक्षा बनली; यात पूर्वी स्वतंत्र परीक्षा घेणाऱ्या एम्स आणि जिपमर यांचाही समावेश झाला.
- सार्वजनिक परीक्षा (अनुचित मार्ग प्रतिबंध) कायदा 2024 राष्ट्रीय चाचणी संस्था, यूपीएससी, एसएससी, रेल्वे भरती मंडळे आणि आयबीपीएस यांच्या परीक्षांना लागू होतो.
हे का महत्त्वाचे?
परीक्षांची विश्वासार्हता ही गुणवत्तेवर आधारित निवडीचा पाया आहे; पेपरफुटीमुळे लाखो विद्यार्थ्यांचे भवितव्य आणि संस्थांवरील विश्वास धोक्यात येतो. मुदतवाढीमुळे अधिक सखोल सल्लामसलतीला वेळ मिळतो, मात्र सुधारणांना होणारा विलंब विद्यार्थ्यांसाठी अनिश्चितता वाढवू शकतो. संगणक-आधारित चाचणीमुळे प्रश्नपत्रिका छपाई आणि वाहतुकीतील गळतीचे धोके कमी होण्याची शक्यता आहे, पण तांत्रिक सुरक्षा आणि ग्रामीण विद्यार्थ्यांची उपलब्धता ही आव्हाने राहतील. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी परीक्षा सुधारणा, सार्वजनिक परीक्षा कायदा आणि शिक्षण प्रशासन हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: शिक्षण मंत्रालय / सरकारी धोरण वृत्त (2 नोव्हेंबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा