सारांश
भारत 26 ते 28 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे आंतरराष्ट्रीय विधिक मापनशास्त्र समितीच्या (सीआयएमएल) 61 व्या बैठकीचे आयोजन करणार आहे; ग्राहक व्यवहार विभाग आंतरराष्ट्रीय विधिक मापनशास्त्र संघटनेसोबत (ओआयएमएल) ही बैठक आयोजित करत आहे आणि ओआयएमएल सदस्य राष्ट्रे, संबंधित सदस्य राष्ट्रे आणि आंतरराष्ट्रीय संघटना यांचे 100 पेक्षा जास्त प्रतिनिधी आणि विधिक मापनशास्त्र तज्ज्ञ उपस्थित राहण्याची अपेक्षा आहे. ओआयएमएल ही 1955 मध्ये स्थापन झालेली आंतरसरकारी संघटना असून विधिक मापनशास्त्राच्या प्रक्रियांचे जागतिक सुसंवादीकरण करणे हा तिचा उद्देश आहे; मापन उपकरणे आणि मापन प्रक्रियांसाठी आंतरराष्ट्रीय शिफारशी आणि आदर्श आवश्यकता विकसित करणे हे तिचे कार्य आहे. सीआयएमएल ओआयएमएल सदस्य राष्ट्रांच्या प्रतिनिधींना एकत्र आणते आणि संघटनेच्या तांत्रिक कामाचा आणि प्राधान्यांचा विचार करण्यासाठी बैठक घेते; नवी दिल्लीतील बैठकीत आंतरराष्ट्रीय शिफारशींचा विकास आणि सुधारणा, ओआयएमएलचे तांत्रिक उपक्रम आणि ओआयएमएल प्रमाणन प्रणाली (ओआयएमएल-सीएस) यांचा विचार होईल; ही प्रणाली सहभागी अर्थव्यवस्थांमध्ये मापन उपकरणांच्या चाचणी निकालांचा आणि प्रमाणपत्रांचा वापर सुलभ करते.
विधिक मापनशास्त्र म्हणजे मापन आणि मापन उपकरणांना लागू होणाऱ्या कायदेशीर आवश्यकता; त्या व्यापार, ग्राहक व्यवहार, आरोग्य आणि सुरक्षा अशा क्षेत्रांत लागू होतात. 26 ऑक्टोबर 2026 रोजी ‘विधिक मापनशास्त्रातील उत्क्रांती’ हे आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्र नियोजित असून त्याचे विषय विधिक मापनशास्त्र प्रणालींचे डिजिटायझेशन आणि आंतरराष्ट्रीय सुसंवादीकरण हे आहेत, तर 27 ऑक्टोबर रोजी ओआयएमएलची दिशा, प्राधान्ये आणि उदयोन्मुख आव्हाने यांवर चर्चा करण्यासाठी ओआयएमएल धोरण कार्यशाळा नियोजित आहे. भारतातील चौकट विधिक मापनशास्त्र कायदा, 2009 ने दिली असून तो वजन आणि मापे यांच्या मानकांसाठी आणि व्यापारातील त्यांच्या वापरासाठी लागू आहे; त्याचे प्रशासन ग्राहक व्यवहार विभाग करतो.
बैठक द लॅलिट नवी दिल्ली येथे होईल आणि नवी दिल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ते सहभागींची हॉटेले यांदरम्यान शटल सेवा नियोजित आहेत. मागील म्हणजे 60 वी सीआयएमएल बैठक 13 ते 15 ऑक्टोबर 2025 रोजी पॅरिस येथे झाली होती, आणि बातमीनुसार भारत प्रथमच सीआयएमएल बैठकीचे यजमानपद भूषवत आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- बैठक: सीआयएमएलची 61 वी बैठक — 26 ते 28 ऑक्टोबर 2026, द लॅलिट, नवी दिल्ली; आयोजक — ग्राहक व्यवहार विभाग आणि ओआयएमएल; 100 पेक्षा जास्त प्रतिनिधी अपेक्षित.
- कार्यक्रम: आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्र — 26 ऑक्टोबर; ओआयएमएल धोरण कार्यशाळा — 27 ऑक्टोबर; विचारार्थ विषय — आंतरराष्ट्रीय शिफारशी, तांत्रिक उपक्रम, ओआयएमएल-सीएस.
- संदर्भ: ओआयएमएल — 1955; 60 वी बैठक — पॅरिस, 13 ते 15 ऑक्टोबर 2025; विधिक मापनशास्त्र कायदा, 2009; भारताकडे बातमीनुसार प्रथमच यजमानपद.
मूलभूत ज्ञान
- विधिक मापनशास्त्र म्हणजे व्यापार, ग्राहक व्यवहार, आरोग्य आणि सुरक्षा यांसारख्या क्षेत्रांतील मापन आणि मापन उपकरणांना लागू होणाऱ्या कायदेशीर आवश्यकता.
- ओआयएमएल ही 1955 मध्ये स्थापन झालेली आंतरसरकारी संघटना आहे; ओआयएमएल-सीएस प्रणाली सहभागी अर्थव्यवस्थांमध्ये मापन उपकरणांच्या चाचणी निकालांचा आणि प्रमाणपत्रांचा वापर सुलभ करते.
- भारतात वजन आणि मापे यांच्या मानकांसाठी विधिक मापनशास्त्र कायदा, 2009 लागू आहे; त्याचे प्रशासन ग्राहक व्यवहार विभाग करतो.
हे का महत्त्वाचे?
विधिक मापनशास्त्र ग्राहक संरक्षण, न्याय्य व्यापार आणि गुणवत्ता-पायाभूत सुविधा यांचा आधार आहे; मापन उपकरणांच्या आंतरराष्ट्रीय सुसंवादामुळे चाचणी निकाल इतर देशांत स्वीकारले जाऊन व्यापारातील अडथळे कमी होऊ शकतात. भारताने प्रथमच यजमानपद भूषवणे हे जागतिक मानकनिर्मितीतील वाढत्या सहभागाचे द्योतक मानता येईल. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी ग्राहक संरक्षण, व्यापार सुलभीकरण आणि जागतिक मानक संस्थांमध्ये भारताची भूमिका हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.