सारांश
संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेने (डीआरडीओ) सध्याच्या यंत्रणांपेक्षा 20% हलकी स्वदेशी चिलखती पटले विकसित केली आहेत; पुण्यातील संशोधन आणि विकास आस्थापना (अभियंते) म्हणजेच आरअँडडीई(ई) या प्रयोगशाळेने भारतीय सैन्याच्या भावी लढाऊ वाहनांसाठी ही पटले तयार केली आहेत. ऑक्टोबर 2026 पर्यंत पटलांची अंतर्गत चाचणी पूर्ण झाली असून त्यांनी संघटनेच्या अंतर्गत कार्यात्मक गरजा पूर्ण केल्या आहेत. ही पटले स्टॅनॅग 4569 स्तर 6 संरक्षण मानकांची पूर्तता करतात आणि 30 मिमी चिलखत-भेदक (एपी) दारूगोळ्याला तोंड देण्यासाठी रचलेली आहेत; स्टॅनॅग 4569 हे नाटोचे मानक असून ते लष्करी वाहनांतील प्रवाशांसाठी बॅलिस्टिक धोके आणि इतर धोक्यांविरुद्धचे संरक्षण स्तर निश्चित करते.
20% वजन कपात सध्याच्या चिलखती यंत्रणांच्या तुलनेत मोजलेली आहे आणि विकास स्वदेशी आहे, म्हणजे तो भारतातच डीआरडीओच्या एका प्रयोगशाळेने केला. डीआरडीओने 1 ऑक्टोबर 2026 च्या सुमारास हे तंत्रज्ञान श्रेणी-अ तंत्रज्ञान हस्तांतरण (टीओटी) कार्यक्रमांतर्गत उद्योगाला हस्तांतरणासाठी सूचीबद्ध केले; तीन उत्पादन परवाने उपलब्ध करण्यात आले असून ऑक्टोबर 2026 पर्यंत अनेक मोठ्या कंपन्यांनी रस दाखवला होता. टीओटी अंतर्गत सार्वजनिक संशोधन संस्थेने विकसित केलेले तंत्रज्ञान उत्पादनासाठी उद्योगाकडे हस्तांतरित केले जाते; उपलब्ध माहितीत इच्छुक कंपन्यांची नावे किंवा उत्पादन परवान्यांच्या अटी स्पष्ट केलेल्या नाहीत, आणि चाचणीची नमूद स्थिती डीआरडीओच्या अंतर्गत मूल्यमापनापुरती आहे.
हे तंत्रज्ञान भारतीय सैन्याच्या भावी मुख्य रणगाड्यांसाठी (एमबीटी), हलक्या रणगाड्यांसाठी आणि भावी पायदळ लढाऊ वाहनांसाठी (एफआयसीव्ही) आहे; हलकी पटले वाहनाची गतिशीलता, इंधन कार्यक्षमता आणि सामरिक वाहतूकक्षमता यांना साहाय्य करण्यासाठी आहेत, जी उंच पर्वतीय क्षेत्रांसह विविध भूप्रदेशातील कारवायांसाठी उपयुक्त ठरतात.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- विकास: डीआरडीओ — आरअँडडीई(ई), पुणे; 20% हलकी स्वदेशी चिलखती पटले; अंतर्गत चाचण्या पूर्ण; भारतीय सैन्याच्या भावी लढाऊ वाहनांसाठी.
- मानक: स्टॅनॅग 4569 स्तर 6 (नाटो); 30 मिमी चिलखत-भेदक दारूगोळ्याला तोंड देण्यासाठी रचना; वजन कपात सध्याच्या यंत्रणांच्या तुलनेत.
- हस्तांतरण: श्रेणी-अ टीओटी — सुमारे 1 ऑक्टोबर 2026; तीन उत्पादन परवाने; वापर — एमबीटी, हलके रणगाडे, एफआयसीव्ही.
मूलभूत ज्ञान
- डीआरडीओ हे संरक्षण मंत्रालयाअंतर्गतचे संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटन असून आरअँडडीई(ई) ही त्याची पुण्यातील प्रयोगशाळा आहे.
- स्टॅनॅग म्हणजे नाटोचा प्रमाणीकरण करार; स्टॅनॅग 4569 लष्करी वाहनांतील प्रवाशांच्या बॅलिस्टिक संरक्षणाचे स्तर ठरवते.
- तंत्रज्ञान हस्तांतरण म्हणजे सार्वजनिक संशोधन संस्थेने विकसित केलेले तंत्रज्ञान उत्पादनासाठी उद्योगाकडे देणे; एमबीटी म्हणजे मुख्य रणगाडा आणि एफआयसीव्ही म्हणजे भावी पायदळ लढाऊ वाहन.
हे का महत्त्वाचे?
हलक्या पण मजबूत चिलखतामुळे रणगाडे आणि लढाऊ वाहनांची गतिशीलता, इंधन कार्यक्षमता आणि सामरिक वाहतूकक्षमता वाढू शकते, विशेषतः उंच पर्वतीय सीमाभागांत. तंत्रज्ञान हस्तांतरणातून खासगी उद्योगाला संरक्षण उत्पादनात सहभागी करून घेतल्यास संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशीकरणाला बळ मिळू शकते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी संरक्षण स्वदेशीकरण, डीआरडीओ-उद्योग भागीदारी आणि भावी युद्धसाधनांची गरज हे मुद्दे महत्त्वाचे आहेत.