सारांश
भारत सरकारच्या संशोधन, विकास आणि नवोन्मेष निधीने (आरडीआयएफ) 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी 19 द्वितीय-स्तर निधी व्यवस्थापकांची (एसएलएफएम) पहिली तुकडी जाहीर केली. सचिवांच्या सक्षम गटाने (ईजीओएस) 8 ऑक्टोबर 2026 च्या बैठकीत या तुकडीला मंजुरी दिली, एकूण आरडीआयएफ वचनबद्धता ₹7,131 कोटी आहे. तुकडीत 14 पर्यायी गुंतवणूक निधी (एआयएफ) आणि पाच केंद्रित संशोधन संस्था (एफआरओ) आहेत; निवडलेल्यांत चिराटे व्हेंचर्स, ब्लूम व्हेंचर्स, कलारी कॅपिटल, स्पेशिएल इन्व्हेस्ट, युअरनेस्ट कॅपिटल, आयव्हीकॅप व्हेंचर्स, आयडिअस्प्रिंग कॅपिटल आणि टीव्हीएस कॅपिटल फंड्स यांचा समावेश आहे.
संभाव्य एसएलएफएमसाठीचे पहिले अर्ज आवाहन जानेवारी 2026 मध्ये सुरू झाले आणि बहुस्तरीय मूल्यमापनानंतर तुकडीला ईजीओएसची मंजुरी मिळाली. आरडीआयएफ हा अनुसंधान नॅशनल रिसर्च फाउंडेशनमध्ये (एएनआरएफ) असलेल्या स्वतंत्र व्यवसाय एककाकडून व्यवस्थापित होतो; एएनआरएफ विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (डीएसटी) अखत्यारीत आहे. आरडीआयएफ हा ₹1 लाख कोटींच्या संशोधन, विकास आणि नवोन्मेष (आरडीआय) योजनेचा भाग असून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ती नोव्हेंबर 2025 मध्ये सुरू केली.
एसएलएफएम आरडीआयएफ भांडवल तंत्रज्ञान सज्जता पातळी (टीआरएल) 4 किंवा त्यापेक्षा जास्त असलेल्या पात्र तंत्रज्ञान उद्योगांना (ईटीई) पोहोचवतात आणि आरडीआयएफ योगदानाइतके खासगी भांडवल उभारणे त्यांना बंधनकारक आहे; पहिल्या तुकडीसाठी ₹7,131 कोटींच्या वचनबद्धतेसोबत तितकेच खासगी भांडवल उभारावे लागेल.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- घोषणा: आरडीआयएफची पहिली तुकडी — 19 एसएलएफएम; 12 ऑक्टोबर 2026; ईजीओएस मंजुरी 8 ऑक्टोबर 2026; वचनबद्धता ₹7,131 कोटी.
- रचना: 14 एआयएफ आणि 5 एफआरओ; खासगी भांडवल उभारणीची अट — आरडीआयएफ योगदानाइतकी; पात्र उद्योग — टीआरएल 4 किंवा त्यापेक्षा जास्त.
- संस्था: आरडीआयएफ — एएनआरएफमधील स्वतंत्र व्यवसाय एकक (डीएसटी); आरडीआय योजना ₹1 लाख कोटी, नोव्हेंबर 2025 मध्ये सुरू.
मूलभूत ज्ञान
- तंत्रज्ञान सज्जता पातळी (टीआरएल) ही तंत्रज्ञानाच्या परिपक्वतेचे मूल्यमापन करणारी चौकट आहे; उच्च पातळी अधिक प्रगत विकास आणि प्रात्यक्षिक टप्पे दर्शवतात.
- पर्यायी गुंतवणूक निधी (एआयएफ) हे खासगीरीत्या एकत्र केलेले गुंतवणूक साधन असून भारतात सेबी (पर्यायी गुंतवणूक निधी) नियम, 2012 अंतर्गत नियंत्रित आहे.
- अनुसंधान नॅशनल रिसर्च फाउंडेशन विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या अखत्यारीत आहे; आरडीआयएफचे स्वतंत्र व्यवसाय एकक त्याच्या अंतर्गत चालते.
हे का महत्त्वाचे?
संशोधन आणि नवोन्मेषासाठी खासगी भांडवल एकत्र आणण्याची ही रचना सरकारी निधीच्या बरोबरीने तितकेच खासगी भांडवल उभारण्याची अट घालते, त्यामुळे खासगी क्षेत्राचा सहभाग वाढवण्याचा प्रयत्न दिसतो. तंत्रज्ञान सज्जता पातळी 4 किंवा त्यापुढील उद्योगांना निधी दिल्याने प्रयोगशाळा-स्तरावरून विकासाकडे जाणाऱ्या तंत्रज्ञानावर भर आहे. मुख्य परीक्षेसाठी संशोधन आणि विकासावरील खर्च, नवोन्मेष परिसंस्था आणि ₹1 लाख कोटींची आरडीआय योजना हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.