सारांश
अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफर्ड यांना 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मरणार्थ स्वेरिजेस रिक्सबँक आर्थिक विज्ञान पुरस्कार 2026 जाहीर झाला; रॉयल स्वीडिश विज्ञान अकादमीने हा पुरस्कार व्यापक-आर्थिक स्थिरीकरणाच्या सूक्ष्म-आर्थिक पायावरील संशोधनासाठी दिला. हॉल हे स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाशी, तर वुडफर्ड हे कोलंबिया विद्यापीठाशी संलग्न आहेत.
दोघांनी सूक्ष्म-आर्थिक पायावर आधारित व्यापक-आर्थिक प्रारूपे विकसित केली, जी वैयक्तिक कुटुंबे आणि व्यवसायांचे निर्णय संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर कसा परिणाम करतात हे तपासतात; स्थिरीकरण धोरण व्यवसाय चक्रांवर कसा परिणाम करते याचाही त्यांचे काम अभ्यास करते. पुरस्काराची 12 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर ही रक्कम दोघांत समान वाटली जाते. स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने हा पुरस्कार 1968 मध्ये स्थापन केला आणि तो पहिल्यांदा 1969 मध्ये दिला गेला; अल्फ्रेड नोबेल यांच्या 1895 च्या मृत्युपत्रातील मूळ पाच पुरस्कारांत तो नव्हता.
हा पुरस्कार नोबेल यांच्या मृत्युदिनी, 10 डिसेंबरला, प्रदान केला जातो.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- विजेते: रॉबर्ट ई. हॉल (स्टॅनफोर्ड विद्यापीठ) आणि मायकेल वुडफर्ड (कोलंबिया विद्यापीठ); दोघेही अमेरिकन; 12 ऑक्टोबर 2026.
- संशोधन: व्यापक-आर्थिक स्थिरीकरणाचा सूक्ष्म-आर्थिक पाया; रक्कम 12 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर, दोघांत समान वाटणी.
- इतिहास: स्थापना 1968, पहिले वितरण 1969; मूळ नोबेल पाच क्षेत्रे (1895 चे मृत्युपत्र); प्रदान 10 डिसेंबरला.
मूलभूत ज्ञान
- रॉयल स्वीडिश विज्ञान अकादमी अर्थशास्त्र पुरस्कार प्रदान करते; पुरस्काराची स्थापना 1968 मध्ये स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने केली.
- मूळ नोबेल पुरस्कार भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, शरीरक्रियाशास्त्र किंवा वैद्यकशास्त्र, साहित्य आणि शांतता या पाच क्षेत्रांत होते; नोबेल यांच्या मृत्युपत्रावर 1895 मध्ये स्वाक्षरी झाली आणि त्यांचा मृत्यू 1896 मध्ये झाला.
- न्यू केन्सियन प्रारूपे सूक्ष्म-आर्थिक पायाला किंमत-अचलतेसारख्या घटकांसह जोडतात, ज्यामुळे किमती आर्थिक बदलांना किती वेगाने प्रतिसाद देतात यावर परिणाम होतो; मध्यवर्ती बँका आणि अर्थ मंत्रालये धोरण विश्लेषणात त्यांचा वापर करतात.
हे का महत्त्वाचे?
सूक्ष्म-आर्थिक पायावर आधारित व्यापक-आर्थिक प्रारूपे मध्यवर्ती बँका आणि अर्थ मंत्रालये धोरण विश्लेषणात वापरतात; राजकोषीय धोरण म्हणजे कर आणि सार्वजनिक खर्चाचे सरकारी निर्णय, तर चलनविषयक धोरण म्हणजे पैसा, पत आणि व्याजदरांवर परिणाम करणारे मध्यवर्ती बँकेचे निर्णय, आणि दोन्ही व्यवसाय चक्रांवर कसा परिणाम करतात हे या प्रारूपांतून तपासले जाते. भारतासारख्या देशात व्याजदर, महागाई आणि सरकारी खर्च यांचा परस्परसंबंध समजण्यासाठी अशी चौकट महत्त्वाची ठरते. हा पुरस्कार मूळ नोबेल पुरस्कारांपैकी नसून 1968 मध्ये स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने स्थापन केला आणि तो अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मरणार्थ आहे, हे पूर्व परीक्षेसाठी आवश्यक आहे.