सारांश
ओमान, इजिप्त, लेबनॉन, ग्रीस आणि सायप्रस यांनी भारत-मध्यपूर्व-युरोप आर्थिक मार्गिकेत (आयएमईसी) सामील होण्यात औपचारिकपणे रस दाखवला असल्याची पुष्टी फ्रान्सच्या राष्ट्राध्यक्षांचे आयएमईसीसाठीचे विशेष दूत जेरार मेस्ट्रालेंनी 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी केली. मार्गिकेच्या भौगोलिक विस्तारावर विचार करण्यासाठी 2026 मध्ये नंतर मंत्रिस्तरीय बैठक अपेक्षित आहे. आयएमईसीची घोषणा सप्टेंबर 2023 मध्ये भारताच्या जी20 अध्यक्षतेदरम्यान झाली आणि ती भारताला आखाती प्रदेश आणि युरोपशी जोडणारे प्रस्तावित जाळे आहे, ज्यात रेल्वे, जहाज-ते-रेल्वे परिवहन आणि रस्ते जाळे, तसेच वीज केबल, डिजिटल जोडणी आणि स्वच्छ हायड्रोजन पाइपलाइन यांचा प्रस्ताव आहे.
मार्गिका भारताला अरबी आखाताशी जोडणाऱ्या पूर्व मार्गिकेभोवती आणि आखाताला युरोपशी जोडणाऱ्या उत्तर मार्गिकेभोवती संघटित आहे. मूळ स्वाक्षरीकर्ते भारत, अमेरिका, सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, फ्रान्स, जर्मनी, इटली आणि युरोपियन संघ हे आहेत आणि सदस्यत्व वाढवण्यासाठी आठही मूळ स्वाक्षरीकर्त्यांची एकमताने मंजुरी आवश्यक आहे. मेस्ट्रालेंनी 5 ते 7 ऑक्टोबर 2026 या काळात भारताला भेट दिली; ग्रीस आणि सायप्रसने पूर्ण सदस्यत्वात विशेष रस दाखवला आहे, तर इजिप्त, लेबनॉन आणि ओमानने सामील होण्यात किंवा मार्गिकेसोबत काम करण्यात रस दाखवला आहे.
लेबनॉनचे राष्ट्राध्यक्ष जोसेफ आउन आणि पंतप्रधान नवाफ सलाम यांनी फेब्रुवारी 2026 मध्ये बैरूत आणि त्रिपोली बंदरांच्या संभाव्य सहभागासह लेबनॉनच्या सहभागावर चर्चा केली; ओमानचा सहभाग संयुक्त अरब अमिरातीसाठी प्रवेशद्वार आणि पर्यायी मार्ग ठरू शकतो, कारण ओमान होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या बाहेर आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- रस: ओमान, इजिप्त, लेबनॉन, ग्रीस, सायप्रस; पुष्टी जेरार मेस्ट्रालें (फ्रान्सच्या राष्ट्राध्यक्षांचे विशेष दूत), 6 ऑक्टोबर 2026; भारत भेट 5 ते 7 ऑक्टोबर 2026.
- मूळ स्वाक्षरीकर्ते: भारत, अमेरिका, सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, फ्रान्स, जर्मनी, इटली आणि युरोपियन संघ; विस्तारासाठी आठांची एकमताने मंजुरी.
- मार्गिका: घोषणा सप्टेंबर 2023 (जी20); पूर्व मार्गिका (भारत-आखात) आणि उत्तर मार्गिका (आखात-युरोप); रेल्वे, जहाज-ते-रेल्वे, रस्ते, वीज केबल, डिजिटल, स्वच्छ हायड्रोजन पाइपलाइन.
मूलभूत ज्ञान
- भारताने 2023 मध्ये जी20 अध्यक्षपद भूषवले आणि त्याच वेळी आयएमईसीची घोषणा झाली.
- होर्मुझ सामुद्रधुनी पर्शियन आखाताला ओमानच्या आखाताशी जोडते.
- बैरूत आणि त्रिपोली ही लेबनॉनची बंदरे असून त्यांची आयएमईसीच्या संदर्भात चर्चा झाली आहे.
हे का महत्त्वाचे?
आयएमईसीच्या विस्तारातून भारताला आखाती आणि युरोपीय बाजारपेठांशी जोडणारा पर्यायी व्यापार मार्ग मिळण्याची शक्यता निर्माण होते आणि भू-राजकीय तणाव असलेल्या होर्मुझ मार्गावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी ओमानसारख्या अतिरिक्त मार्गांची चर्चा महत्त्वाची आहे. सदस्यत्वासाठी आठही मूळ स्वाक्षरीकर्त्यांची एकमताची अट विस्ताराची गती मर्यादित करू शकते. आंतरराष्ट्रीय संबंध घटकात मूळ सदस्य, मार्गिकेचे घटक आणि भौगोलिक स्थान पूर्व परीक्षेसाठी तर बहुराष्ट्रीय पायाभूत सुविधा मुत्सद्देगिरी मुख्य परीक्षेसाठी उपयुक्त आहे.