सारांश
भारतीय विज्ञान संस्था (आयआयएससी), बेंगळुरूचे प्राध्यापक महेश काकडे यांना बीजगणितीय संख्या सिद्धांतातील योगदानासाठी रामानुजन पुरस्कार 2026 मिळाला. आंतरराष्ट्रीय सैद्धांतिक भौतिकी केंद्र (आयसीटीपी) आणि आंतरराष्ट्रीय गणित संघ (आयएमयू) यांनी हा पुरस्कार 30 सप्टेंबर 2026 रोजी जाहीर केला, तर आयआयएससीने 7 ऑक्टोबर 2026 रोजी त्याची घोषणा केली. विकसनशील देशांतील तरुण गणितज्ञांसाठीचा रामानुजन पुरस्कार 2005 पासून दरवर्षी दिला जातो; आयसीटीपी आणि आयएमयू तो संयुक्तपणे चालवतात आणि त्यात 10,000 अमेरिकी डॉलरचे रोख पारितोषिक आहे.
तो विकसनशील देशातील कठीण परिस्थितीत केलेल्या उत्कृष्ट संशोधनासाठी 45 वर्षांखालील संशोधकाला दिला जातो. काकडे यांच्या संशोधनात अनुविनिमेय नसलेल्या इवासावा सिद्धांतातील मूलभूत निकाल आणि ग्रॉस-स्टार्क तसेच ब्रुमर-स्टार्क अनुमानांवरील कार्य यांचा समावेश आहे, आणि त्याचे परिणाम हिल्बर्टच्या 12 व्या समस्येवरही आहेत, जी जर्मन गणितज्ञ डेव्हिड हिल्बर्ट यांनी 1900 मध्ये मांडलेल्या 23 गणिती समस्यांपैकी एक आहे. काकडे यांनी बंगळुरूच्या भारतीय सांख्यिकी संस्थेतून गणितात पदवी घेतली, केंब्रिज विद्यापीठातून गणितात पदव्युत्तर पदवी आणि शुद्ध गणितात पीएच.डी.
मिळवली (2008 मध्ये पूर्ण), आणि 2019 मध्ये ते आयआयएससीत प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले; त्यांना यापूर्वी 2022 मध्ये गणितीय विज्ञानातील इन्फोसिस पुरस्कार मिळाला आणि 2023 मध्ये आशियन सायंटिस्ट 100 यादीत त्यांचा समावेश झाला.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- पुरस्कार: रामानुजन पुरस्कार 2026 — महेश काकडे (आयआयएससी, बेंगळुरू); आयसीटीपी आणि आयएमयूची घोषणा 30 सप्टेंबर 2026; आयआयएससीची घोषणा 7 ऑक्टोबर 2026.
- पुरस्कार: 2005 पासून दरवर्षी; 10,000 अमेरिकी डॉलर; विकसनशील देशातील 45 वर्षांखालील संशोधकांसाठी; आयसीटीपी आणि आयएमयू संयुक्तपणे.
- संशोधन: बीजगणितीय संख्या सिद्धांत, अनुविनिमेय नसलेला इवासावा सिद्धांत, ग्रॉस-स्टार्क आणि ब्रुमर-स्टार्क अनुमाने; हिल्बर्टची 12 वी समस्या; इन्फोसिस पुरस्कार 2022.
मूलभूत ज्ञान
- श्रीनिवास रामानुजन हे 1887 ते 1920 या काळात जगलेले भारतीय गणितज्ञ होते.
- भारतीय सांख्यिकी संस्थेची स्थापना 1931 मध्ये कोलकाता येथे सांख्यिकीतज्ज्ञ पी. सी. महालनोबिस यांनी केली.
- हिल्बर्ट यांनी 1900 मध्ये पॅरिस येथील आंतरराष्ट्रीय गणितज्ञ परिषदेत आपल्या 23 गणिती समस्यांची यादी मांडली.
हे का महत्त्वाचे?
विकसनशील देशांतील संशोधकांना मान्यता देणारा रामानुजन पुरस्कार भारतीय संशोधकाला मिळणे भारतातील शुद्ध गणिताच्या संशोधन परंपरेचे महत्त्व अधोरेखित करते. आयएमयू आणि आयसीटीपीसारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या पुरस्कारांतून भारतीय संस्थांची जागतिक गणित समुदायातील उपस्थिती दिसते. पुरस्कार आणि व्यक्ती घटकात पुरस्काराचे नाव, पुरस्कार देणाऱ्या संस्था, रोख रक्कम, वयोमर्यादा आणि विजेत्याची संस्था हे पूर्व परीक्षेसाठी उपयुक्त आहेत. बातमीनुसार आयसीटीपी आणि आयएमयूने 30 सप्टेंबरला घोषणा केली आणि आयआयएससीने 7 ऑक्टोबरला; या दोन तारखांतील अंतर लक्षात घ्यावे.