सारांश
बाथिमायरस पर्प्लेक्सस ही बंगालच्या उपसागरातील नवी ओळखलेली माशाची प्रजाती असून भारतीय प्राणिशास्त्र सर्वेक्षण संस्थेच्या (झेडएसआय) गोपाळपूर केंद्राने 30 सप्टेंबर 2026 रोजी तिची वैज्ञानिक ओळख पूर्ण केल्याचे वृत्त आहे. या प्रजातीचा पहिला नमुना 2021 मध्ये ओडिशातील पारादीपच्या किनाऱ्यावरून गोळा करण्यात आला आणि 2021 ते 2025 या काळात पारादीप, पश्चिम बंगाल, गोदावरी प्रदेश आणि काकिनाडा येथून एकूण 32 नमुन्यांची नोंद झाली. 2025 मध्ये गोळा करून गोपाळपूर केंद्रात आणलेल्या नमुन्याच्या तपासणीनंतर ओळख निश्चित झाली.
संशोधन झेडएसआय गोपाळपूरच्या संयुक्त पथकाने केले, ज्यात डॉ. अनिल मोहापात्रा, डॉ. स्मृतिरेखा आचार्य, डॉ.
दीपांजन रे, डॉ. स्वरूप रंजन मोहंती, शुभेंदू शेखर मिश्रा आणि डॉ. जितेंद्र कुमार सुंदरय यांचा समावेश होता; निष्कर्ष अमेरिकेतील सागरी विज्ञान नियतकालिक 'बुलेटिन ऑफ मरीन सायन्स' मध्ये 24 सप्टेंबर 2026 रोजी प्रकाशित झाले.
ही प्रजाती सामान्यतः किनाऱ्यापासून दूर 50 ते 100 मीटर खोलीवर आढळते; तिचे शरीर लांब दंडगोलाकार, रंग गुलाबी ते ढगाळ गुलाबी, डोक्याच्या वरच्या भागावर गडद काळे रंगद्रव्य आणि डोळ्यापासून थुंकीपर्यंत काळी खूण असते; ती बिनविषारी असून जबड्यांमध्ये आणि डोक्याच्या भागात दात आहेत.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- नवी प्रजाती: बाथिमायरस पर्प्लेक्सस; पहिला नमुना 2021 मध्ये पारादीप (ओडिशा) येथून; 2021-2025 मध्ये 32 नमुने (पारादीप, पश्चिम बंगाल, गोदावरी प्रदेश, काकिनाडा).
- संशोधन: झेडएसआय गोपाळपूर केंद्र; प्रकाशन: 'बुलेटिन ऑफ मरीन सायन्स', 24 सप्टेंबर 2026.
- वैशिष्ट्ये: 50 ते 100 मीटर खोली; लांब दंडगोलाकार शरीर; गुलाबी ते ढगाळ गुलाबी रंग; बिनविषारी; जबड्यांत आणि डोक्याच्या भागात दात.
मूलभूत ज्ञान
- प्राणिशास्त्र सर्वेक्षण संस्था (झेडएसआय) ही भारतातील प्राणीविविधतेचे सर्वेक्षण आणि वर्गीकरण करणारी संस्था आहे.
- बंगालचा उपसागर हा ईशान्य हिंदी महासागराचा भाग आहे.
- नमुना-आधारित वर्गीकरण आणि डीएनए विश्लेषण याद्वारे नवीन प्रजाती ओळखल्या जातात; नमुने तुलनेसाठी प्रयोगशाळेत जतन केले जातात.
हे का महत्त्वाचे?
नवीन प्रजातींची नोंद भारताच्या सागरी जैवविविधतेचे अद्याप अपूर्ण ज्ञान आणि संशोधनाची गरज अधोरेखित करते. 2021 ते 2025 या काळातील 32 नमुन्यांवर आधारित काम दीर्घकालीन सर्वेक्षणाचे महत्त्व दाखवते. वर्गीकरणशास्त्र, जैवविविधता संवर्धन आणि सागरी परिसंस्था या विषयांसाठी हे उपयुक्त उदाहरण आहे. बातमीतील तारखांमध्ये विसंगती आहे (प्रकाशन 24 सप्टेंबर, ओळख पूर्ण झाल्याचे वृत्त 30 सप्टेंबर), म्हणून परीक्षेसाठी प्रकाशन तारीख आणि ठिकाण यावर अधिक भर देणे योग्य ठरेल.