सारांश
संघ लोकसेवा आयोगाने (यूपीएससी) 'मंथन' या नावाने आपला शताब्दी सोहळा 30 सप्टेंबर 2026 आणि 1 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे आयोजित केला. आयोगाची स्थापना 1926 मध्ये झाली असून हा सोहळा शंभर वर्षांच्या अस्तित्वाचा गौरव करणारा होता आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 1 ऑक्टोबर 2026 रोजी त्यात सहभाग घेतला. 1 ऑक्टोबर 2025 रोजी सुरू झालेल्या वर्षभराच्या कार्यक्रमाची सांगता या सोहळ्याने झाली; यावेळी पंतप्रधानांनी यूपीएससी शताब्दी स्मरणार्थ नाणे, स्मरणार्थ टपाल तिकीट आणि '100 लँडमार्क जजमेंट्स – शेपिंग द पॉलिसीज ऑफ यूपीएससी अँड पब्लिक सर्व्हिस कमिशन्स इन इंडिया' हे पुस्तक प्रकाशित केले.
मंथनमधील चर्चा भविष्यासाठी सज्ज नागरी सेवा, सार्वजनिक प्रशासनातील नावीन्य आणि संस्थात्मक मूल्ये यावर केंद्रित होत्या; यूपीएससीचे अध्यक्ष अजय कुमार यांनी आयोगाच्या भविष्यातील दृष्टिकोनासाठी विश्वास, पारदर्शकता आणि तंत्रज्ञान ही तीन मार्गदर्शक तत्त्वे सांगितली. पहिले सत्र 'विकसित भारतातील नागरी सेवांची भूमिका' या विषयावर यूपीएससी सदस्य सुमन शर्मा यांच्या नेतृत्वाखाली झाले, ज्यात संरक्षण दल प्रमुख जनरल एन. एस.
राजा सुब्रमणी, खासदार हर्षवर्धन श्रृंगला आणि उत्तर प्रदेश लोकसेवा आयोगाचे अध्यक्ष संजय श्रीनेत सहभागी झाले; यूपीएससीने 1978 मध्ये संगणक आणले, तर 2025 मध्ये सार्वत्रिक नोंदणी क्रमांक आणि विस्तारित उमेदवार मदत केंद्र ही सुधारणा झाली.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- स्थापना 1926; सोहळा 30 सप्टेंबर आणि 1 ऑक्टोबर 2026; ठिकाण: भारत मंडपम, नवी दिल्ली; वर्षभराचा कार्यक्रम 1 ऑक्टोबर 2025 पासून.
- प्रकाशित: शताब्दी नाणे, स्मरणार्थ टपाल तिकीट आणि '100 लँडमार्क जजमेंट्स' हे पुस्तक.
- भविष्यदृष्टी: विश्वास, पारदर्शकता, तंत्रज्ञान; यूपीएससीने संगणक 1978 मध्ये आणले; सार्वत्रिक नोंदणी क्रमांक 2025 मध्ये.
मूलभूत ज्ञान
- संघ लोकसेवा आयोग भारतातील केंद्रीय सेवांच्या भरतीसाठी परीक्षा घेणारी घटनात्मक संस्था आहे.
- राज्य लोकसेवा आयोग राज्य पातळीवर भरती करतात; या सोहळ्यात त्यांचे अध्यक्ष आणि सदस्य सहभागी झाले.
- भारत मंडपम हे नवी दिल्लीतील प्रमुख प्रदर्शन आणि परिषद केंद्र आहे.
हे का महत्त्वाचे?
शतकभराच्या संस्थेची भविष्यातील दिशा 'विश्वास, पारदर्शकता, तंत्रज्ञान' या त्रिसूत्रीत मांडली गेली, जी नागरी सेवा भरतीतील सुधारणांच्या चर्चेसाठी महत्त्वाची आहे. सार्वत्रिक नोंदणी क्रमांक आणि उमेदवार मदत केंद्र यांसारख्या सुधारणा उमेदवारांचा अनुभव सुलभ करण्याच्या प्रयत्नांचे उदाहरण आहेत. 'विकसित भारतातील नागरी सेवांची भूमिका' हा विषय प्रशासन, नैतिकता आणि सार्वजनिक सेवा वितरण या सामान्य अध्ययन घटकांशी थेट जोडला जातो. स्पर्धा परीक्षार्थींसाठी ही संस्थेविषयीची आणि तिच्या इतिहासाची प्रत्यक्ष संबंधित बातमी आहे.