भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक ‘पायऑक्झॅनिलिप्रोल’ बाजारात!
सारांश
पीआय इंडस्ट्रीजने भारतातील पहिला स्वदेशी शोधलेला कीटकनाशक रेणू पायऑक्झॅनिलिप्रोल ‘पायऑक्झाझोन’ या व्यापारी नावाने बाजारात आणला आहे; केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ आणि नोंदणी समितीने त्याच्या 476 व्या बैठकीत भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक सक्रिय घटक म्हणून औपचारिक मान्यता दिली. 20% वजन-प्रति-आकारमान सस्पेन्शन कॉन्सन्ट्रेट म्हणून मंजूर या कीटकनाशकाची नोंदणी भात, मिरची, टोमॅटो आणि हरभरा यांसाठी तसेच मक्यातील लष्करी अळीविरुद्ध वापरासाठी झाली आहे; भातातील पिवळी खोडकिडी व पाने गुंडाळणारी अळी, मिरचीतील लष्करी अळी, फळ पोखरणारी अळी व तंबाखूची अळी, टोमॅटोतील फळ पोखरणारी अळी आणि हरभऱ्यातील घाटे अळी ही लक्ष्य कीड आहेत. 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी व्यावसायिक विक्री सुरू झाली आणि रब्बी हंगामात 6 नोव्हेंबरपासून देशव्यापी वितरण सुरू झाले.
पायऑक्झॅनिलिप्रोल अँथ्रानिलिक डायमाइड वर्गातील असून तो रायनोडिन रिसेप्टर्सवर कार्य करून कीटकांच्या स्नायू पेशींतील कॅल्शियम नियमन बिघडवतो; त्यामुळे पक्षाघात होतो, खाणे थांबते आणि अखेर कीटक मरतो. कंपनीने दशकाहून अधिक संशोधनानंतर हा रेणू विकसित केला आणि 2014 पासून संशोधन आणि विकासात सुमारे ₹2,000 कोटी गुंतवले असून अमेरिका, मेक्सिको आणि ब्राझीलसह बाजारांसाठी आकडेवारी तयार करण्याची कंपनीची योजना आहे.
🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे
- उत्पादन: पायऑक्झॅनिलिप्रोल (व्यापारी नाव पायऑक्झाझोन); पीआय इंडस्ट्रीज; भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक सक्रिय घटक; मान्यता — 476 वी बैठक.
- वर्ग आणि कार्य: अँथ्रानिलिक डायमाइड; रायनोडिन रिसेप्टर्सवर कार्य; कॅल्शियम नियमन बिघडते.
- तारखा आणि गुंतवणूक: व्यावसायिक सुरुवात 31 ऑक्टोबर 2026; देशव्यापी वितरण 6 नोव्हेंबरपासून; 2014 पासून सुमारे ₹2,000 कोटींची गुंतवणूक.
📚 मूलभूत ज्ञान
- केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ आणि नोंदणी समिती: भारतात कीटकनाशकांची नोंदणी या यंत्रणेमार्फत केली जाते.
- डायमाइड कीटकनाशके: ही मुख्यतः फुलपाखरू-पतंग वर्गातील अळ्यांवर परिणामकारक असतात.
- आयआरएसी वर्गीकरण: कीटकनाशकांच्या कार्यपद्धतीच्या वर्गीकरणात डायमाइड्सना गट 28 मध्ये ठेवले जाते.
हे का महत्त्वाचे?
भारतात शोधलेला कीटकनाशक रेणू हा कृषी रसायन क्षेत्रातील आयात-अवलंबित्व कमी करण्याच्या आणि संशोधन-आधारित उद्योगाच्या दिशेने महत्त्वाचा टप्पा आहे. मात्र कीटकनाशकांच्या वापरात प्रतिरोध व्यवस्थापन, पर्यावरणीय परिणाम आणि शेतकऱ्यांचे सुरक्षित वापर प्रशिक्षण हे मुद्दे महत्त्वाचे राहतात. मुख्य परीक्षेसाठी कृषी संशोधन व विकास, पीक संरक्षण आणि कृषी निर्यात-बाजार हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
स्रोत: विज्ञान आणि कृषी वृत्त (नोव्हेंबर 2026)
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा