Download app ॲप मिळवा

भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक ‘पायऑक्झॅनिलिप्रोल’ बाजारात!

16 नोव्हेंबर 2026·2 मिनिटे वाचन

सारांश

पीआय इंडस्ट्रीजने भारतातील पहिला स्वदेशी शोधलेला कीटकनाशक रेणू पायऑक्झॅनिलिप्रोल ‘पायऑक्झाझोन’ या व्यापारी नावाने बाजारात आणला आहे; केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ आणि नोंदणी समितीने त्याच्या 476 व्या बैठकीत भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक सक्रिय घटक म्हणून औपचारिक मान्यता दिली. 20% वजन-प्रति-आकारमान सस्पेन्शन कॉन्सन्ट्रेट म्हणून मंजूर या कीटकनाशकाची नोंदणी भात, मिरची, टोमॅटो आणि हरभरा यांसाठी तसेच मक्यातील लष्करी अळीविरुद्ध वापरासाठी झाली आहे; भातातील पिवळी खोडकिडी व पाने गुंडाळणारी अळी, मिरचीतील लष्करी अळी, फळ पोखरणारी अळी व तंबाखूची अळी, टोमॅटोतील फळ पोखरणारी अळी आणि हरभऱ्यातील घाटे अळी ही लक्ष्य कीड आहेत. 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी व्यावसायिक विक्री सुरू झाली आणि रब्बी हंगामात 6 नोव्हेंबरपासून देशव्यापी वितरण सुरू झाले.

पायऑक्झॅनिलिप्रोल अँथ्रानिलिक डायमाइड वर्गातील असून तो रायनोडिन रिसेप्टर्सवर कार्य करून कीटकांच्या स्नायू पेशींतील कॅल्शियम नियमन बिघडवतो; त्यामुळे पक्षाघात होतो, खाणे थांबते आणि अखेर कीटक मरतो. कंपनीने दशकाहून अधिक संशोधनानंतर हा रेणू विकसित केला आणि 2014 पासून संशोधन आणि विकासात सुमारे ₹2,000 कोटी गुंतवले असून अमेरिका, मेक्सिको आणि ब्राझीलसह बाजारांसाठी आकडेवारी तयार करण्याची कंपनीची योजना आहे.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • उत्पादन: पायऑक्झॅनिलिप्रोल (व्यापारी नाव पायऑक्झाझोन); पीआय इंडस्ट्रीज; भारतात शोधलेले पहिले कीटकनाशक सक्रिय घटक; मान्यता — 476 वी बैठक.
  • वर्ग आणि कार्य: अँथ्रानिलिक डायमाइड; रायनोडिन रिसेप्टर्सवर कार्य; कॅल्शियम नियमन बिघडते.
  • तारखा आणि गुंतवणूक: व्यावसायिक सुरुवात 31 ऑक्टोबर 2026; देशव्यापी वितरण 6 नोव्हेंबरपासून; 2014 पासून सुमारे ₹2,000 कोटींची गुंतवणूक.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ आणि नोंदणी समिती: भारतात कीटकनाशकांची नोंदणी या यंत्रणेमार्फत केली जाते.
  • डायमाइड कीटकनाशके: ही मुख्यतः फुलपाखरू-पतंग वर्गातील अळ्यांवर परिणामकारक असतात.
  • आयआरएसी वर्गीकरण: कीटकनाशकांच्या कार्यपद्धतीच्या वर्गीकरणात डायमाइड्सना गट 28 मध्ये ठेवले जाते.

हे का महत्त्वाचे?

भारतात शोधलेला कीटकनाशक रेणू हा कृषी रसायन क्षेत्रातील आयात-अवलंबित्व कमी करण्याच्या आणि संशोधन-आधारित उद्योगाच्या दिशेने महत्त्वाचा टप्पा आहे. मात्र कीटकनाशकांच्या वापरात प्रतिरोध व्यवस्थापन, पर्यावरणीय परिणाम आणि शेतकऱ्यांचे सुरक्षित वापर प्रशिक्षण हे मुद्दे महत्त्वाचे राहतात. मुख्य परीक्षेसाठी कृषी संशोधन व विकास, पीक संरक्षण आणि कृषी निर्यात-बाजार हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.

स्रोत: विज्ञान आणि कृषी वृत्त (नोव्हेंबर 2026)

© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा