Download app ॲप मिळवा

₹10,000 कोटींची कंटेनर उत्पादन प्रोत्साहन योजना मंजूर — आयातावरील अवलंबित्व घटणार!

2 नोव्हेंबर 2026·2 मिनिटे वाचन

सारांश

केंद्रीय मंत्रिमंडळाने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली 28 ऑक्टोबर 2026 रोजी 10,000 कोटी रुपयांच्या कंटेनर उत्पादन प्रोत्साहन योजनेला (सीएमपीएस) मंजुरी दिली. अर्थसंकल्प 2026-27 मध्ये घोषित झालेल्या या योजनेचे उद्दिष्ट देशांतर्गत शिपिंग कंटेनर उत्पादन वाढवून आयातावरील अवलंबित्व कमी करणे हे आहे. योजना 13 वर्षांची असून आर्थिक वर्ष 2027-28 ते 2039-40 पर्यंत चालेल; यात सुविधा उभारणीसाठी तीन वर्षे आणि उत्पादन सहाय्यासाठी दहा वर्षे आहेत.

तरतुदीपैकी 8,891 कोटी रुपये परिचालन खर्च सहाय्यासाठी, 859 कोटी रुपये व्याज अनुदान सहाय्यासाठी आणि 150 कोटी रुपये चाचणी व प्रमाणन पायाभूत सुविधांसाठी आहेत; पात्र मुदत कर्जावर वार्षिक 3% व्याज अनुदान मिळेल. योजना वार्षिक 7.5 लाख टीईयू (वीस फूट समतुल्य एकक) क्षमतेचे उद्दिष्ट ठेवते, जी सध्या सुमारे 70,000 टीईयू आहे. नवीन सुविधांची वार्षिक क्षमता किमान 1 लाख टीईयू असावी, तर विद्यमान प्रकल्पांनी वर्षाला किमान 25,000 टीईयू वाढ करणे आवश्यक आहे.

समर्थित उत्पादकांना सुरुवातीला 70% देशांतर्गत घटक राखावा लागेल, जो आर्थिक वर्ष 2032-33 पासून 90% होईल. आर्थिक वर्ष 2039-40 पर्यंत योजनेतून सुमारे 75,000 कोटी रुपयांचे आर्थिक उत्पादन, सुमारे 3,000 प्रत्यक्ष आणि 50,000 पेक्षा जास्त अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होण्याचा अंदाज आहे.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • योजना: कंटेनर उत्पादन प्रोत्साहन योजना (सीएमपीएस) — 10,000 कोटी रुपये; मंजुरी 28 ऑक्टोबर 2026; कालावधी आर्थिक वर्ष 2027-28 ते 2039-40 (13 वर्षे).
  • रचना: 8,891 कोटी परिचालन खर्च सहाय्य; 859 कोटी व्याज अनुदान सहाय्य; 150 कोटी चाचणी व प्रमाणन; कर्जावर वार्षिक 3% व्याज अनुदान.
  • उद्दिष्ट: वार्षिक 7.5 लाख टीईयू (सध्या सुमारे 70,000); देशांतर्गत घटक 70% वरून 90% (आर्थिक वर्ष 2032-33 पासून).

📚 मूलभूत ज्ञान

  • आंतरमोडल मालवाहू कंटेनर वाहतुकीच्या वेगवेगळ्या साधनांदरम्यान आतील माल न उतरवता आणि न भरता हलवता येतील असे बनवलेले असतात.
  • आयएसओ 668 हे मानक मालिका 1 मालवाहू कंटेनरचे वर्गीकरण, बाह्य परिमाणे आणि क्षमता ठरवते, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय हाताळणीत सुसंगतता राहते.
  • आयएसओ 1496 मालिका कंटेनरच्या कामगिरी चाचण्या ठरवते; यात सर्वसाधारण माल, तापमान-नियंत्रित, टँक आणि सुट्या मालाचे कंटेनर वेगवेगळ्या भागांत येतात.

हे का महत्त्वाचे?

भारताचा बहुतांश कंटेनर पुरवठा आयातीवर अवलंबून असल्याने देशांतर्गत उत्पादन वाढल्यास पुरवठा साखळीची लवचिकता वाढेल आणि व्यापार खर्च कमी होण्यास मदत होईल. देशांतर्गत घटकाची अट स्थानिक पुरवठादारांना चालना देते, मात्र अशा अटी व्यापार वादांचे कारण ठरू शकतात. कंटेनर उत्पादन जहाजबांधणी आणि बंदर पायाभूत सुविधांना पूरक ठरून ‘मेक इन इंडिया’ला बळ देऊ शकते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी औद्योगिक धोरण, उत्पादन-आधारित प्रोत्साहन आणि सागरी अर्थव्यवस्था हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.

स्रोत: केंद्रीय मंत्रिमंडळ / सरकारी योजना वृत्त (28 ऑक्टोबर 2026)

© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा