सनराइज-3 वेधशाळेला सूर्याच्या वर्णमंडलात धाग्यांसारख्या चुंबकीय रचना दिसल्या!

जपानच्या राष्ट्रीय खगोलशास्त्रीय वेधशाळेच्या (एनएओजे) नेतृत्वाखालील आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या गटाने सनराइज-3 सौर वेधशाळेच्या साहाय्याने सूर्याच्या शांत प्रदेशाच्या वर असलेल्या वर्णमंडलात (क्रोमोस्फिअर) सूक्ष्म, धाग्यांसारख्या चुंबकीय रचना शोधल्या. हे निष्कर्ष 24 ऑक्टोबर 2026 रोजी द ॲस्ट्रोफिजिकल जर्नल लेटर्स या नियतकालिकात प्रकाशित झाले. सौर वातावरणाचे तीन प्रमुख स्तर आहेत: प्रकाशमंडल (फोटोस्फिअर), वर्णमंडल आणि किरीट (कोरोना); प्रकाशमंडल हा सूर्याचा दृश्य पृष्ठभाग आहे.

प्रकाशमंडलात एकवटलेली चुंबकीय क्षेत्रे बाहेर पसरून वर्णमंडलात कमानीसारखी वळतात तेव्हा “चुंबकीय छत” तयार होते; सनराइज-3 ने या छतात एकसमान पसरणाऱ्या क्षेत्ररचनेऐवजी अरुंद चुंबकीय वैशिष्ट्ये ओळखली. शांत सूर्य प्रदेशात सनस्पॉटसारखी ठळक वैशिष्ट्ये नसतात आणि ते सूर्याच्या पृष्ठभागाचा मोठा भाग व्यापतात; त्यांची चुंबकीय क्षेत्रे सक्रिय प्रदेशांपेक्षा सामान्यतः कमकुवत असल्याने सूक्ष्म रचना मोजणे कठीण असते. सनराइज-3 हा एक मीटरच्या दुर्बिणीभोवती उभारलेला, उच्च उंचीवरील फुग्याने वाहून नेलेला आंतरराष्ट्रीय सौर संशोधन प्रकल्प आहे; 2024 च्या मोहिमेत वेधशाळा पृथ्वीपासून सुमारे 35 किलोमीटर उंचीवर समतापमंडलात पोहोचली, जिथे जमिनीवरील निरीक्षणांपेक्षा वातावरणीय अडथळा कमी असतो.

एनएओजेच्या नेतृत्वाखाली विकसित केलेले एससीआयपी (सनराइज क्रोमोस्फेरिक इन्फ्रारेड स्पेक्ट्रोपोलॅरिमीटर) हे जवळ-अवरक्त उपकरण प्रकाशमंडल आणि वर्णमंडलासह सौर वातावरणाच्या विविध स्तरांतील चुंबकीय क्षेत्रे मोजते. संगणकीय सिम्युलेशन्सनी सनराइज-3 च्या नोंदींतील आकृतिबंध पुन्हा निर्माण केले आणि सूर्याच्या पृष्ठभागावरील पिळवटणाऱ्या हालचाली चुंबकीय क्षेत्ररेषांना वरच्या वातावरणात धाग्यांसारखा आकार देऊ शकतात असे दाखवले. वेधशाळेने सूर्याच्या कडेजवळील स्पिक्युल्समधील चुंबकीय क्षेत्रेही मोजली; स्पिक्युल्स म्हणजे सूर्याच्या दृश्य कडेतून वर उसळणारे सौर पदार्थाचे अरुंद झोत.