सारांश
उपग्रह-चिन्हांकित दोन अमूर ससाणे, अपापांग आणि आलांग, 23 देशांतून सुमारे 20,000 किमीच्या फेरीचे स्थलांतर पूर्ण करून 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी मणिपूरला परतले. त्यांच्या मार्गात ईशान्य भारत आणि सोमालिया यांच्या दरम्यानचा सहा दिवसांचा, सुमारे 6,000 किमीचा न थांबता प्रवास होता, ज्यात अरबी समुद्रावरील सुमारे 3,000 किमीचा टप्पा समाविष्ट होता. अमूर ससाणा (फाल्को अमुरेन्सिस) हा स्थलांतरित शिकारी पक्षी ईशान्य चीन आणि रशियाच्या सुदूर पूर्व भागात प्रजनन करतो आणि दक्षिण आफ्रिकेत हिवाळा घालवतो; तेथे नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये पोहोचून मार्च-एप्रिलपर्यंत राहतो आणि एप्रिल-मेपर्यंत प्रजनन क्षेत्रात परततो.
मणिपूर आणि ईशान्य भारताचे इतर भाग स्थलांतरातील थांबा क्षेत्र आहेत; अपापांग आणि आलांग तामेंगलोंग जिल्ह्यातील डोंगराळ भागात दोन ते तीन आठवडे राहतील अशी अपेक्षा आहे. हे पक्षी प्रामुख्याने वाळवी, मुंग्या, टोळ आणि भुंगे खातात आणि थांब्यावरील वाळवी त्यांना लांब उड्डाणांसाठी चरबी साठवण्यास मदत करते. भारतीय वन्यजीव संस्थेच्या शास्त्रज्ञांनी नोव्हेंबर 2025 मध्ये तामेंगलोंग जिल्ह्यातील चिउलुआन विश्रांती स्थळी अपापांग, आलांग आणि तिसरा ससाणा अहू यांना उपग्रह ट्रान्समीटर बसवले; 2026 मध्ये सोमालियात अहूशी संपर्क तुटला.
अमूर ससाणा संवर्धन प्रकल्प 2013 मध्ये नागालँडमध्ये शिकारीला आळा घालण्यासाठी सुरू झाला आणि नंतर मणिपूर व आसाममध्ये विस्तारला.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- स्थलांतर: अपापांग आणि आलांग — सुमारे 20,000 किमी, 23 देश; मणिपूरला परतले 22 ऑक्टोबर 2026; सोमालियाचा सहा दिवसांचा न थांबता सुमारे 6,000 किमी प्रवास.
- प्रजाती: प्रजनन ईशान्य चीन आणि रशियाचा सुदूर पूर्व भाग; हिवाळा दक्षिण आफ्रिका (नोव्हेंबर-डिसेंबर ते मार्च-एप्रिल); आहार वाळवी, मुंग्या, टोळ, भुंगे.
- संशोधन: भारतीय वन्यजीव संस्थेने तिघांना नोव्हेंबर 2025 मध्ये चिउलुआन (तामेंगलोंग) येथे ट्रान्समीटर बसवले; अहूशी संपर्क सोमालियात तुटला; संवर्धन प्रकल्प 2013 पासून नागालँडमध्ये सुरू.
मूलभूत ज्ञान
- अमूर ससाणा (फाल्को अमुरेन्सिस) हा स्थलांतरित शिकारी पक्षी आहे.
- अरबी समुद्र हा अरबी द्वीपकल्प आणि भारतीय उपखंड यांच्या दरम्यान आहे.
- भारतीय वन्यजीव संस्था उत्तराखंडमधील डेहराडून येथे आहे.
हे का महत्त्वाचे?
उपग्रह चिन्हांकनामुळे स्थलांतर मार्ग, थांबे आणि कालावधी याबद्दल अचूक माहिती मिळते, जी संवर्धन धोरणासाठी महत्त्वाची आहे. 23 देशांतून जाणारा मार्ग दाखवतो की स्थलांतरित प्रजातींचे संवर्धन आंतरराष्ट्रीय सहकार्याशिवाय अशक्य आहे. नागालँडमधील शिकारीवर नियंत्रण आणि स्थानिक समुदायांचा सहभाग हे यशस्वी संवर्धनाचे उदाहरण मानले जाते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी जैवविविधता संवर्धन, स्थलांतरित प्रजाती आणि समुदाय-आधारित संवर्धन हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा