सारांश
भौतिकशास्त्रज्ञ अशोक सेन यांना 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी 2026 चे ऑस्कर क्लेन पदक प्रदान करण्यात आले. हे पदक मिळवणारे ते पहिले भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ ठरले असून ते दरवर्षी स्टॉकहोम विद्यापीठ आणि रॉयल स्वीडिश विज्ञान अकादमीच्या भौतिकशास्त्रासाठीच्या नोबेल समितीमार्फत दिले जाते. पदकाला स्वीडिश सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ ऑस्कर क्लेन यांचे नाव आहे.
त्याच दिवशी सेन यांनी स्टॉकहोम विद्यापीठाच्या अल्बानोव्हा केंद्रात 2026 चे ऑस्कर क्लेन स्मृती व्याख्यान दिले; त्याचे शीर्षक "गुरुत्व स्ट्रिंग्समधून आणि स्ट्रिंग्स गुरुत्वातून" असे होते. स्ट्रिंग सिद्धांतात मूलभूत वस्तू एकमितीय स्ट्रिंग्स मानल्या जातात आणि त्यांच्या कंपन अवस्था वेगवेगळ्या कणांशी जुळतात. सेन यांच्या योगदानात एस-द्वैत, कृष्णविवर एन्ट्रॉपी आणि स्ट्रिंग क्षेत्र सिद्धांत यांवरील कामाचा समावेश आहे.
ते बेंगळुरूतील आंतरराष्ट्रीय सैद्धांतिक विज्ञान केंद्रात (आयसीटीएस) आयसीटीएस-इन्फोसिस माधव अध्यासन प्राध्यापक आहेत आणि त्यांचे स्ट्रिंग सिद्धांतातील काम चार दशकांहून अधिक काळाचे आहे. त्यांना 2012 मध्ये मूलभूत भौतिकशास्त्रातील ब्रेकथ्रू पारितोषिक आणि 2014 मध्ये डिरॅक पदक मिळाले होते. भारत सरकारच्या प्रधान वैज्ञानिक सल्लागारांच्या कार्यालयाने 24 ऑक्टोबर 2026 रोजी त्यांचे अभिनंदन केले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- पुरस्कार: 2026 चे ऑस्कर क्लेन पदक — अशोक सेन, 22 ऑक्टोबर 2026; पहिले भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ; प्रदाते स्टॉकहोम विद्यापीठ आणि नोबेल भौतिकशास्त्र समिती.
- कार्य: एस-द्वैत, कृष्णविवर एन्ट्रॉपी, स्ट्रिंग क्षेत्र सिद्धांत; आयसीटीएस (बेंगळुरू) येथे माधव अध्यासन प्राध्यापक.
- आधीचे सन्मान: ब्रेकथ्रू पारितोषिक (2012) आणि डिरॅक पदक (2014); स्मृती व्याख्यान अल्बानोव्हा केंद्र, स्टॉकहोम.
मूलभूत ज्ञान
- स्ट्रिंग सिद्धांतात मूलभूत कण एकमितीय स्ट्रिंग्सच्या कंपनांच्या रूपात मानले जातात.
- डिरॅक पदक हे सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ पॉल डिरॅक यांच्या नावाने दिले जाते.
- रॉयल स्वीडिश विज्ञान अकादमी स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम येथे आहे.
हे का महत्त्वाचे?
सेन यांचा सन्मान हा भारतीय सैद्धांतिक भौतिकशास्त्राच्या जागतिक मान्यतेचे प्रतीक असून तो आयसीटीएससारख्या भारतीय संस्थांतील मूलभूत संशोधनाला बळ देतो. मूलभूत विज्ञानातील गुंतवणूक आणि संशोधनाला मिळणारी आंतरराष्ट्रीय मान्यता हा विज्ञान धोरणाचा महत्त्वाचा पैलू आहे. स्ट्रिंग सिद्धांत आणि गुरुत्वाकर्षण यांचा संबंध आधुनिक भौतिकशास्त्रातील मोठ्या प्रश्नांशी आहे. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी विज्ञानातील भारतीय व्यक्तिमत्त्वे, पुरस्कार आणि संशोधन संस्था हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.
© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा