सारांश
अमेरिकेने तीन वर्षांत भारतासोबतचा द्विपक्षीय व्यापार 500 अब्जांपेक्षा जास्त करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे; भारतातील अमेरिकेचे राजदूत सर्जिओ गोर यांनी 20–21 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुंबईत हे लक्ष्य जाहीर केले. दोन्ही देशांतील सध्याचा द्विपक्षीय व्यापाराचा विक्रम 240 अब्जांपेक्षा जास्त आहे, आणि अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अमेरिका-भारत भागीदारी बळकट करण्याची वचनबद्धता पुन्हा व्यक्त केली आहे. द्विपक्षीय व्यापारात दोन देशांतील वस्तू आणि सेवांची देवाणघेवाण येते; वस्तू व्यापारात प्रत्यक्ष वस्तू येतात, तर सेवा व्यापारात माहिती तंत्रज्ञान आणि वित्तीय सेवांसारख्या कृती येतात.
आर्थिक वर्ष 2025–26 मध्ये भारताची अमेरिकेला वस्तू निर्यात 87.31 अब्ज होती आणि अमेरिकेकडून आयात 53.45 अब्ज होती, म्हणजे भारताला 33.86 अब्ज डॉलरचा वस्तू व्यापार अधिशेष; भारताचे आर्थिक वर्ष 1 एप्रिल ते 31 मार्च असते. अमेरिका आणि भारताने अर्धसंवाहक, महत्त्वाची खनिजे, ऊर्जा, संरक्षण आणि प्रगत तंत्रज्ञान ही आर्थिक सहकार्याची क्षेत्रे ओळखली आहेत, आणि जाहीर यादीत सुपरइंटेलिजन्सचाही समावेश आहे; मुंबईत गुगल आणि आयबीएमसह 500 पेक्षा जास्त मोठ्या अमेरिकी कंपन्या कार्यरत आहेत. दोन्ही देशांनी फेब्रुवारी 2026 मध्ये द्विपक्षीय व्यापार कराराच्या पहिल्या टप्प्याची चौकट अंतिम केली, जी कापड, चामडे, अभियांत्रिकी वस्तू आणि औषधनिर्माण यांना व्यापते.
21 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत ट्रम्प आणि अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबिओ यांनी देश व्यापार करार अंतिम करण्याच्या ‘खूप जवळ’ असल्याचे सांगितले, आणि येणारा करार आधीच्या करारांपेक्षा वेगळा असेल असे म्हटले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- लक्ष्य: तीन वर्षांत 500 अब्जांपेक्षा जास्त (सध्याचा विक्रम 240 अब्जांपेक्षा जास्त); घोषणा — सर्जिओ गोर, मुंबई, 20–21 ऑक्टोबर 2026.
- आकडे: आर्थिक वर्ष 2025–26 — निर्यात 87.31 अब्ज, आयात 53.45 अब्ज, अधिशेष 33.86 अब्ज डॉलर; पहिल्या टप्प्याची चौकट — फेब्रुवारी 2026 (कापड, चामडे, अभियांत्रिकी वस्तू, औषधनिर्माण).
- क्षेत्रे: अर्धसंवाहक, महत्त्वाची खनिजे, ऊर्जा, संरक्षण, प्रगत तंत्रज्ञान, सुपरइंटेलिजन्स; मुंबईत 500 पेक्षा जास्त अमेरिकी कंपन्या.
मूलभूत ज्ञान
- द्विपक्षीय व्यापारात वस्तू व्यापार आणि सेवा व्यापार दोन्ही येतात; भारताचे आर्थिक वर्ष 1 एप्रिल ते 31 मार्च असते.
- व्यापार अधिशेष म्हणजे निर्यात आयातीपेक्षा जास्त असणे; 87.31 वजा 53.45 म्हणजे 33.86 अब्ज.
- मुंबई हे भारतातील प्रमुख व्यापारी केंद्र आहे.
हे का महत्त्वाचे?
500 अब्जांचे लक्ष्य सध्याच्या विक्रमाच्या दुपटीपेक्षा जास्त आहे, त्यामुळे ते कराराची अंमलबजावणी आणि पुरवठा साखळी सहकार्यावर अवलंबून राहील; भारताचा वस्तू व्यापार अधिशेष टिकवणे आणि सेवा व्यापाराचा वाटा वाढवणे हे मुद्दे चर्चेत येतात. अर्धसंवाहक आणि महत्त्वाची खनिजे ही क्षेत्रे भू-राजकीय सहकार्याचे द्योतक आहेत. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी भारत–अमेरिका आर्थिक संबंध, द्विपक्षीय व्यापार करार आणि पुरवठा साखळी धोरण हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.