सारांश
ऑक्टोबर 2026 पर्यंत भारत इप्सॉस आरोग्यसेवा गुणवत्ता धारणा निर्देशांकात मलेशिया आणि सिंगापूरनंतर तिसऱ्या क्रमांकावर आहे; इप्सॉस आरोग्य सेवा अहवाल 2026 नुसार 68% भारतीय आपल्याला उपलब्ध आरोग्यसेवेच्या गुणवत्तेला सकारात्मक मानांकन देतात. हा निर्देशांक जनतेच्या धारणा मोजतो आणि तो आरोग्य परिणाम किंवा आरोग्यसेवेच्या उपलब्धतेवर आधारित मापनांपेक्षा वेगळा आहे. इप्सॉसने 13 जुलै ते 7 ऑगस्ट 2026 दरम्यान 32 देशांत सर्वेक्षण केले, ज्यात 22,528 प्रौढांनी भाग घेतला; देशांच्या तुलनेत मलेशिया पहिला आणि सिंगापूर दुसरे आले.
डॉक्टरची भेट सहज मिळण्याच्या बाबतीत भारताने सर्वेक्षण केलेल्या देशांत सर्वाधिक निकाल नोंदवला, कारण 73% नागरिकांनी गरज असताना सेवा मिळवता येते असे सांगितले. अहवालात परवडणे हे भारताच्या आरोग्य व्यवस्थेपुढील आव्हान म्हणून नोंदवले असून भारतीय प्रतिसादकांत विश्वास आणि जाणवणाऱ्या उपलब्धतेची उच्च पातळी दिसते; हे मापन सर्वेक्षण प्रतिसादांवर आधारित आहे, उपचार गुणवत्तेचे किंवा रुग्ण परिणामांचे वैद्यकीय मूल्यमापन नाही. धारणा निर्देशांक निश्चित सर्वेक्षण पद्धती आणि सहभागी लोकसंख्येनुसार प्रतिसादकांची मते संकलित करतो आणि त्याचे निकाल मृत्युदर, रोगभार किंवा सेवा व्याप्तीसारख्या निर्देशकांवरील क्रमवारीपेक्षा वेगळे असू शकतात; इप्सॉस सर्वेक्षणाचा 32 देशांचा नमुना केवळ सहभागी देशांतील तुलना देतो, जगातील सर्व देशांची क्रमवारी नाही.
जुन्या अभ्यासांनी भारताला खूप वेगळे स्थान दिले होते: लॅन्सेटच्या जागतिक रोगभार अभ्यासाने मे 2018 मध्ये आरोग्यसेवा उपलब्धता आणि गुणवत्तेत भारताला 195 देशांत 145 वे स्थान दिले, तर मे 2017 मधील अभ्यासाने 154 वे स्थान दिले. भारतीय राज्यघटनेच्या सातव्या अनुसूचीतील राज्य सूचीत सार्वजनिक आरोग्य, स्वच्छता, रुग्णालये आणि दवाखाने येतात.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- क्रमवारी: इप्सॉस निर्देशांक — मलेशिया पहिला, सिंगापूर दुसरे, भारत तिसरा; 68% भारतीयांचे सकारात्मक मानांकन; डॉक्टर भेट मिळण्यात 73% (सर्वाधिक).
- सर्वेक्षण: 13 जुलै ते 7 ऑगस्ट 2026; 32 देश; 22,528 प्रौढ; परवडणे — भारतापुढील आव्हान; जगातील सर्व देशांची क्रमवारी नाही.
- तुलना: जागतिक रोगभार अभ्यास — मे 2018 मध्ये 145 वे (195 देशांत), मे 2017 मध्ये 154 वे; आरोग्य — सातवी अनुसूची, राज्य सूची.
मूलभूत ज्ञान
- धारणा निर्देशांक जनतेच्या मतांवर आधारित असतो; तो मृत्युदर, रोगभार किंवा सेवा व्याप्तीसारख्या परिणाम-आधारित निर्देशकांपेक्षा वेगळा असतो.
- लॅन्सेटचा जागतिक रोगभार अभ्यास देशांना आरोग्यसेवा उपलब्धता आणि गुणवत्तेनुसार क्रमवारी देतो; त्याने मे 2018 मध्ये भारताला 195 देशांत 145 वे स्थान दिले.
- सार्वजनिक आरोग्य, स्वच्छता, रुग्णालये आणि दवाखाने सातव्या अनुसूचीतील राज्य सूचीत येतात.
हे का महत्त्वाचे?
भारताचे तिसरे स्थान जनतेचा विश्वास आणि सेवा मिळवण्याची सोय दाखवते, पण ते परिणाम-आधारित गुणवत्तेचे मापन नसल्याने जुन्या जागतिक रोगभार क्रमवारीशी थेट तुलना करता येत नाही. परवडणे हे आव्हान आरोग्य खर्च आणि विमा संरक्षणाच्या धोरणाकडे बोट दाखवते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी निर्देशांकांचे अर्थ लावणे, धारणा आणि परिणाम-आधारित मापनांतील फरक आणि आरोग्य धोरण हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.