सारांश
ऑक्टोबर 2026 मध्ये ‘इकॉलॉजी अँड इव्होल्यूशन’ या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या वैज्ञानिक सर्वेक्षणाने सेशेल्समधील अल्दाब्रा प्रवाळ बेटावर 180,000 ते 183,000 अल्दाब्रा महाकाय कासवे असल्याचा अंदाज वर्तवला; हा आकडा सेशेल्सच्या मानवी लोकसंख्येपेक्षा जास्त आहे, जी 2025 च्या अखेरीस सुमारे 123,000 होती आणि 2026 च्या मध्यात 134,959 असा अंदाज आहे. सर्वेक्षणाचे नेतृत्व सेशेल्स आयलंड्स फाउंडेशन आणि युनायटेड किंगडममधील एक्सेटर विद्यापीठ यांनी संयुक्तपणे केले; संशोधकांनी 2018 ते 2022 अशा पाच वर्षांत माहिती गोळा केली, आणि 1990 च्या दशकाच्या उत्तरार्धानंतर संपूर्ण बेटाचा समावेश करणारा हा पहिला काटेकोर अंदाज आहे. आधीच्या अंदाजात लोकसंख्या सुमारे 100,000 मानली गेली होती; नवीन अंदाजात घनदाट वनस्पतीत लपलेल्या कासवांचा हिशेब करण्यासाठी प्रगत सांख्यिकीय प्रतिमान वापरले गेले, आणि 180,000 ते 183,000 ही श्रेणी अंदाजित लोकसंख्या आहे, प्रत्येक प्राण्याची थेट मोजणी नव्हे.
अल्दाब्रा प्रवाळ बेट 1981 मध्ये काटेकोर निसर्ग राखीव क्षेत्र घोषित झाले आणि 1982 मध्ये युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ म्हणून नोंदवले गेले, आणि हे बेट सेशेल्स आयलंड्स फाउंडेशनकडून व्यवस्थापित केले जाते. हवामान बदलामुळे दुष्काळ आणि समुद्रपातळी वाढ होऊ शकते, तर जंगली मांजरे आणि काळे उंदीर यांसारख्या आक्रमक प्रजाती अधिवासाला आणि कासवांच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण करतात.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- सर्वेक्षण: ‘इकॉलॉजी अँड इव्होल्यूशन’ (ऑक्टोबर 2026); अंदाज 180,000 ते 183,000 कासवे; माहिती 2018 ते 2022; नेतृत्व — सेशेल्स आयलंड्स फाउंडेशन आणि एक्सेटर विद्यापीठ (युनायटेड किंगडम).
- तुलना: सेशेल्सची मानवी लोकसंख्या — 2025 अखेरीस सुमारे 123,000 आणि 2026 मध्यात 134,959 (अंदाज); आधीचा कासव अंदाज सुमारे 100,000; 1990 च्या दशकाच्या उत्तरार्धानंतरचा पहिला संपूर्ण-बेट अंदाज.
- संवर्धन: काटेकोर निसर्ग राखीव क्षेत्र 1981; युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ 1982; धोके — दुष्काळ, समुद्रपातळी वाढ, जंगली मांजरे आणि काळे उंदीर.
मूलभूत ज्ञान
- अल्दाब्रा प्रवाळ बेट हिंद महासागराच्या पश्चिम भागातील सेशेल्सचा भाग आहे; प्रवाळ बेट (अटोल) म्हणजे प्रवाळांनी तयार झालेले, मध्ये सरोवर असलेले बेट.
- काटेकोर निसर्ग राखीव क्षेत्र (1981) आणि युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ (1982) हे दर्जे कासवांच्या लोकसंख्येच्या पुनर्प्राप्तीच्या संदर्भातील संवर्धन उपाय आहेत.
- लोकसंख्येचे अंदाज सर्वेक्षणाची व्याप्ती आणि पद्धतींनुसार बदलू शकतात, विशेषतः जेथे प्राणी वनस्पतीमुळे लपलेले असतात; म्हणून दीर्घकालीन निरीक्षण संवर्धन व्यवस्थापनासाठी उपयुक्त ठरते.
हे का महत्त्वाचे?
कासवांची संख्या मानवी लोकसंख्येपेक्षा जास्त असणे हे संवर्धन प्रयत्नांच्या यशाचे उदाहरण मानले जाते आणि संरक्षित क्षेत्रे आणि जागतिक वारसा दर्जा यांचे महत्त्व दाखवते. मात्र आकडा हा अंदाज आहे, थेट मोजणी नव्हे, आणि हवामान बदल व आक्रमक प्रजाती यांसारखे धोके कायम आहेत; म्हणून जैवविविधता संवर्धनात दीर्घकालीन निरीक्षण आवश्यक ठरते. परीक्षेत जैवविविधता, संरक्षित क्षेत्रे आणि जागतिक वारसा स्थळे यावर प्रश्न येतात; मुख्य परीक्षेसाठी बेट परिसंस्थेवरील आक्रमक प्रजातींचे परिणाम हा मुद्दा उपयुक्त आहे.