सारांश
गुगल आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम येथे 15 अब्ज डॉलरचा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) डेटा केंद्र प्रकल्प विकसित करत आहे; कंपनीचे अमेरिकेबाहेरील सर्वात मोठे एआय केंद्र म्हणून नियोजित असलेली ही सुविधा 2028 मध्ये कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे आणि ती 2026 ते 2030 या काळातील भारतातील नियोजित 15 अब्ज डॉलर गुंतवणुकीचा भाग आहे. हा प्रकल्प अदानी समूहाच्या भागीदारीत तीन ठिकाणी पसरलेले, 600 पेक्षा जास्त एकरांचे गिगावॉट-स्तरीय संकुल म्हणून नियोजित आहे; विशाखापट्टणमची जोडणी आणि आंतरराष्ट्रीय पाणबुडी इंटरनेट केबलपर्यंतची पोहोच हे तेथे केंद्र उभारण्याचे सांगितलेले फायदे आहेत. गुगलचे आशिया-पॅसिफिक पायाभूत सुविधा आणि ऊर्जा प्रमुख अलेक्झांडर स्मिथ यांनी सांगितले की स्थानिक पाणलोटाचे मूल्यमापन करून कंपनीने जल-आधारित शीतन प्रणालींऐवजी वायुशीतन तंत्रज्ञान निवडले, आणि 2030 पर्यंत गैर-शीतन गरजांसाठी वापरलेल्या गोड्या पाण्याच्या 120% पाण्याचे पुनर्भरण करण्याचा कंपनीचा संकल्प आहे.
रहिवासी आणि पर्यावरण कार्यकर्त्यांनी गोड्या पाण्याची उपलब्धता, पर्यावरणीय धोके आणि वीजपुरवठ्यावरील ताण याबद्दल चिंता व्यक्त केली असून गुगलने आवश्यक वीज पायाभूत सुविधांच्या सुधारणांसाठी निधी देण्याचे आणि विशाखापट्टणममध्ये अतिरिक्त स्वच्छ ऊर्जा प्रकल्पांत गुंतवणूक करण्याचे म्हटले आहे; पर्यावरणीय मंजुरींना आव्हान देणाऱ्या तीन याचिका राष्ट्रीय हरित लवादासमोर (एनजीटी) दाखल आहेत. तरलुवाडा येथील काही गावकऱ्यांनी पुरेशी नोटीस न देता जमीन घेतल्याचा आरोप केला आहे, तर आंध्र प्रदेश सरकारने सक्तीच्या अधिग्रहणाचे दावे फेटाळले असून पात्र रहिवाशांना भरपाई मिळाल्याचे म्हटले आहे; ऑगस्ट 2026 मध्ये आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयात दाखल झालेल्या आव्हानामुळे बांधकाम थांबलेले नाही. गुगलच्या अंदाजानुसार प्रकल्पामुळे दरवर्षी सुमारे 688 दशलक्ष डॉलरची स्थानिक आर्थिक क्रिया निर्माण होऊ शकते आणि सामान्य डेटा केंद्र प्रकल्पात तीन ते पाच वर्षांच्या बांधकाम काळात वर्षाला सुमारे 4,200 बांधकाम कामगार असतात असे कंपनीने म्हटले आहे; आंध्र प्रदेश सरकारने 188,000 प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगारांचा अंदाज वर्तवला आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रकल्प: विशाखापट्टणम (आंध्र प्रदेश); अमेरिकेबाहेरील गुगलचे सर्वात मोठे एआय केंद्र; 2028 मध्ये कार्यान्वित अपेक्षित; तीन ठिकाणी 600 पेक्षा जास्त एकर; अदानी समूहासोबत भागीदारी.
- पर्यावरण: वायुशीतन तंत्रज्ञान (जल-आधारित शीतन नव्हे); 2030 पर्यंत गैर-शीतन गरजांसाठी वापरलेल्या गोड्या पाण्याच्या 120% पुनर्भरणाचा संकल्प; एनजीटीसमोर तीन याचिका.
- आकडे: 2026 ते 2030 साठी 15 अब्ज डॉलर गुंतवणूक; वार्षिक सुमारे 688 दशलक्ष डॉलर स्थानिक आर्थिक क्रिया; आंध्र प्रदेश सरकारचा 188,000 प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष रोजगारांचा अंदाज.
मूलभूत ज्ञान
- डेटा केंद्रात माहिती प्रक्रिया आणि साठवण करणारे संगणक सर्व्हर, साठवण प्रणाली आणि नेटवर्किंग उपकरणे असतात; एआय संगणन अशा पायाभूत सुविधांचा वापर यंत्र-अध्ययन प्रणाली प्रशिक्षित करण्यासाठी आणि चालवण्यासाठी करते.
- पाणबुडी केबल सागरतळावर टाकलेल्या प्रकाशीय तंतूंच्या (फायबर-ऑप्टिक) जाळ्यातून देशांदरम्यान दूरसंचार डेटा वाहून नेतात; वायुशीतन प्रणाली उष्णता हस्तांतरणासाठी हवेचा वापर करतात, जल-आधारित शीतनावर अवलंबून राहत नाहीत.
- राष्ट्रीय हरित लवाद (एनजीटी) ही राष्ट्रीय हरित लवाद कायदा, 2010 अंतर्गत स्थापन झालेली वैधानिक संस्था असून तिचे मुख्यालय नवी दिल्लीत आहे; ती शाश्वत विकास, सावधगिरीचे तत्त्व आणि प्रदूषक भरपाई तत्त्व वापरते.
हे का महत्त्वाचे?
एआय संगणनासाठी लागणाऱ्या डेटा केंद्रांचे जाळे हे भारताच्या डिजिटल अर्थव्यवस्थेचे नवे पायाभूत स्तंभ ठरत आहे आणि अमेरिकेबाहेरील सर्वात मोठे केंद्र भारतात येणे हे जागतिक तंत्रज्ञान गुंतवणुकीतील भारताचे वाढते स्थान दाखवते. त्याच वेळी पाणी, वीज आणि जमीन अधिग्रहण यांवरील आक्षेप आणि एनजीटीमधील याचिका विकास विरुद्ध पर्यावरण या मुख्य परीक्षेतील नेहमीच्या विषयाचे उदाहरण आहेत. गावकऱ्यांचे आरोप आणि राज्य सरकारचे खंडन असे परस्परविरोधी दावे असल्याने प्रकल्पाचे परिणाम तपासण्यासाठी स्वतंत्र पडताळणी आणि पारदर्शक मंजुरी प्रक्रिया महत्त्वाची ठरते.