सारांश
नासाच्या पर्सिव्हरन्स रोव्हरने 11 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत मंगळावर 28.10 मैल (45.22 किलोमीटर) अंतर गाठून दुसऱ्या जगावर सर्वाधिक अंतर चालवणाऱ्या वाहनाचा विक्रम केला; त्याने नासाच्या ऑपॉर्च्युनिटी रोव्हरचा 2004–2018 या मोहिमेतील 28.06 मैल (45.16 किलोमीटर) हा आधीचा विक्रम मागे टाकला. पर्सिव्हरन्सने हे अंतर सुमारे साडेपाच वर्षांत पार केले, तर ऑपॉर्च्युनिटीला तेवढेच अंतर कापण्यास जवळपास 15 वर्षे लागली. 14 जून 2026 रोजी पर्सिव्हरन्सने मंगळाच्या पृष्ठभागावर 26.2 मैल (42.195 किलोमीटर) या मॅरेथॉन-समतुल्य प्रवासाचा टप्पा पार केला, तो त्याच्या 1,890 व्या मंगळ दिवशी (सोल); सोल म्हणजे मंगळाने सूर्याच्या सापेक्ष एक परिभ्रमण पूर्ण करण्यास लागणारा सुमारे 24 तास 39 मिनिटांचा काळ.
पर्सिव्हरन्स ‘ऑटोनॅव्ह’ ही स्वायत्त दिशादर्शन प्रणाली वापरतो, जी रोव्हरच्या 90 टक्क्यांपेक्षा जास्त चालनाचे थेट मानवी हस्तक्षेपाशिवाय नियंत्रण करते; नासाची जेट प्रॉपल्शन लॅबोरेटरी (जेपीएल) मोहीम व्यवस्थापित करते. पर्सिव्हरन्स 18 फेब्रुवारी 2021 रोजी मंगळावरील जेझेरो विवरात उतरला; या विवरात प्राचीन नदीचे त्रिभुज प्रदेश आणि सरोवर-द्रोणीची वैशिष्ट्ये आहेत. रोव्हर विवराच्या पश्चिम कडेचा शोध घेत असून तेथे शास्त्रज्ञ सूक्ष्मजीवांना आधार देऊ शकलेल्या प्राचीन जलऊष्णीय प्रणालींचे पुरावे तपासत आहेत; मोहीम साधारणपणे 2028 च्या अखेरपर्यंत वाढवली आहे आणि प्रकल्प व्यवस्थापक स्टीव्हन ली यांच्या मते रोव्हरच्या प्रणाली सुस्थितीत असून 2030 च्या दशकातही कार्य करू शकतात.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- विक्रम: 11 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत 28.10 मैल (45.22 किमी); आधीचा विक्रम ऑपॉर्च्युनिटी (2004–2018) — 28.06 मैल (45.16 किमी); पर्सिव्हरन्स सुमारे साडेपाच वर्षे, ऑपॉर्च्युनिटी जवळपास 15 वर्षे.
- टप्पे: 14 जून 2026 — 26.2 मैल (42.195 किमी) मॅरेथॉन-समतुल्य, 1,890 वा सोल; सोल सुमारे 24 तास 39 मिनिटे; ऑटोनॅव्ह 90 टक्क्यांपेक्षा जास्त चालन हाताळते.
- मोहीम: उतरण 18 फेब्रुवारी 2021, जेझेरो विवर; प्रक्षेपण 30 जुलै 2020 (मार्स 2020); जेपीएल व्यवस्थापन; मोहीम सुमारे 2028 अखेरपर्यंत वाढवली; विवराच्या पश्चिम कडेवर प्राचीन जलऊष्णीय प्रणालींचा शोध.
मूलभूत ज्ञान
- मंगळ हा सूर्यापासूनचा चौथा ग्रह असून तो भूसदृश (टेरेस्ट्रियल) ग्रह मानला जातो; जेझेरो विवर हे पर्सिव्हरन्स रोव्हरचे उतरण-स्थळ आहे.
- ऑपॉर्च्युनिटी हा नासाचा मार्स एक्सप्लोरेशन रोव्हर होता जो 2004 ते 2018 या काळात मंगळावर कार्यरत होता.
- पर्सिव्हरन्स ही नासाच्या मार्स 2020 मोहिमेचा भाग असून ती 30 जुलै 2020 रोजी प्रक्षेपित झाली; रोव्हर खडक आणि मातीचे नमुने गोळा करून साठवतो, जे भविष्यातील मोहिमांद्वारे पृथ्वीवर आणले जाऊ शकतात.
हे का महत्त्वाचे?
दुसऱ्या ग्रहावर वाहनाने केलेला सर्वाधिक प्रवास हा स्वायत्त दिशादर्शन तंत्रज्ञानाच्या यशाचे प्रतीक आहे, कारण 90 टक्क्यांपेक्षा जास्त चालन थेट मानवी हस्तक्षेपाशिवाय होते आणि पृथ्वीवरून आज्ञा पोहोचण्यास लागणारा वेळ ही मंगळावरील मोहिमांची मोठी मर्यादा आहे. प्राचीन जलऊष्णीय प्रणाली आणि सूक्ष्मजीव जीवनाच्या पुराव्यांचा शोध ही मोहीम अंतराळ विज्ञान आणि अंतराळ-जीवशास्त्रासाठी महत्त्वाची ठरवते. परीक्षेत अंतराळ मोहिमा, ग्रह आणि विक्रमी आकडे यावर प्रश्न येतात; मुलाखतीसाठी स्वायत्त प्रणाली आणि आंतरराष्ट्रीय अंतराळ सहकार्य हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.