सारांश
भारतीय नौदल 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुंबईतील नौदल गोदीत (नेव्हल डॉकयार्ड) आयएनएस मंगरोळ नौदलात दाखल करणार आहे. पश्चिम नौदल कमांडचे फ्लॅग ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ व्हाइस ॲडमिरल संजय वत्सायन समारंभाचे अध्यक्षस्थान भूषवतील. हे कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने (सीएसएल) बांधलेले स्वदेशी पाणबुडीविरोधी युद्ध उथळ-पाणी जहाज (एएसडब्ल्यू-एसडब्ल्यूसी) असून त्यात 80% पेक्षा जास्त स्वदेशी घटक आहेत.
जहाजावर अभय हल-माउंटेड सोनार, हलके टॉर्पेडो आणि स्वदेशी पाणबुडीविरोधी रॉकेट लाँचर आहे, तसेच येणाऱ्या टॉर्पेडोंना फसवण्यासाठी मरीच प्रगत टॉर्पेडो डिकॉय प्रणाली बसवली आहे. हे जहाज 16 एएसडब्ल्यू-एसडब्ल्यूसी जहाजांच्या प्रकल्पाचा भाग असून बांधणी सीएसएल आणि गार्डन रीच शिपबिल्डर्स अँड इंजिनिअर्स (जीआरएसई) यांच्यात समान विभागली आहे, म्हणजे प्रत्येक शिपयार्डकडे आठ जहाजे आहेत. आयएनएस मंगरोळ हे तिसरे एएसडब्ल्यू-एसडब्ल्यूसी आणि एकूण प्रकल्पांतर्गत नौदलात दाखल होणारे सातवे जहाज म्हणून ओळखले जाते.
त्याचे नाव गुजरातच्या जुनागढ जिल्ह्यातील मंगरोळ या किनारी शहरावरून ठेवले असून पूर्वीच्या आयएनएस मंगरोळ (एम85) या सुरुंगशोधक जहाजाचे नाव ते पुढे नेते, जे 7 एप्रिल 2004 पर्यंत नौदलात सेवेत होते.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- तारीख व स्थळ: 12 ऑक्टोबर 2026; नौदल गोदी, मुंबई; अध्यक्ष — व्हाइस ॲडमिरल संजय वत्सायन (पश्चिम नौदल कमांड).
- बांधणी: सीएसएल; 80% पेक्षा जास्त स्वदेशी; 16 जहाजांचा प्रकल्प — सीएसएल 8 आणि जीआरएसई 8; तिसरे एएसडब्ल्यू-एसडब्ल्यूसी, सातवे दाखल होणारे जहाज.
- यंत्रणा: अभय सोनार, हलके टॉर्पेडो, पाणबुडीविरोधी रॉकेट लाँचर, मरीच डिकॉय; पूर्वीचे आयएनएस मंगरोळ (एम85) 7 एप्रिल 2004 पर्यंत सेवेत.
मूलभूत ज्ञान
- पाणबुडीविरोधी युद्धात (एएसडब्ल्यू) पाणबुड्या शोधणे, त्यांचा मागोवा घेणे आणि त्यांचा प्रतिकार करणे यांचा समावेश होतो; उथळ-पाण्यातील एएसडब्ल्यू किनारी पाण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
- सुरुंगशोधक जहाज (माइनस्वीपर) हे सागरी सुरुंग शोधून काढण्यासाठी तयार केलेले नौदल जहाज असते.
- सोनार हे पाण्याखालील वस्तू शोधण्यासाठी ध्वनिलहरींचा वापर करणारे उपकरण आहे.
हे का महत्त्वाचे?
किनारी आणि बंदर परिसरातील पाणबुडी धोक्यांचा सामना करण्यासाठी स्वदेशी उथळ-पाणी जहाजांची भर नौदलाची किनारी सुरक्षा क्षमता वाढवते आणि संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरतेच्या उद्दिष्टाला बळ देते. दोन शिपयार्डमध्ये समान विभागणी, स्वदेशी घटकांचे प्रमाण आणि नौदलाच्या जहाजबांधणी कार्यक्रमाची प्रगती हे संरक्षण उत्पादन आणि सागरी सुरक्षा विषयांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे आहेत.