सारांश
रीवाइल्ड आणि बेझोस अर्थ फंड यांनी 4 ऑगस्ट 2026 रोजी फिनिक्स प्रजाती प्रकल्पाची घोषणा केली, ज्यात 100 अतिसंकटग्रस्त आणि निसर्गात नामशेष प्रजातींच्या पुनर्प्राप्तीसाठी 200 दशलक्ष डॉलरची वचनबद्धता आहे. हा उपक्रम सस्तन प्राणी, उभयचर, सरपटणारे प्राणी, पक्षी, मासे, अपृष्ठवंशीय आणि वनस्पती या सात व्यापक गटांतील प्रजातींना 30 देशांत व्यापतो. बेझोस अर्थ फंडने 100 दशलक्ष आणि रीवाइल्डने उर्वरित 100 दशलक्ष दिले; लिओनार्डो डिकॅप्रिओ, एज ऑफ युनियन आणि टॉड ग्रेव्हज फॅमिली फाउंडेशन यांनीही साहाय्य केले.
रीवाइल्डची सहस्थापना डिकॅप्रिओ यांनी केली असून बेझोस अर्थ फंडचे अध्यक्ष जेफ बेझोस आहेत. 100 पेक्षा जास्त भागीदार, ज्यात मूळ रहिवासी, स्थानिक समुदाय, शास्त्रज्ञ आणि सरकारे आहेत, सहभागी आहेत आणि आययूसीएन प्रजाती अस्तित्व आयोग जागतिक ज्ञान भागीदार आहे. प्रकल्प प्रत्येक प्रजातीला पाच वर्षांचे साहाय्य देतो आणि तो अतिसंकटग्रस्त प्रजातींच्या पुनर्प्राप्तीसाठी वाहिलेला सर्वात मोठा एकल परोपकारी प्रकल्प म्हणून वर्णिला जातो.
लक्ष्य यादीतील प्रजाती आययूसीएन रेड लिस्टमधील ‘अतिसंकटग्रस्त’ किंवा ‘निसर्गात नामशेष’ वर्गातील आहेत; ‘निसर्गात नामशेष’ वर्ग फक्त लागवड, बंदिवास किंवा पूर्वीच्या अधिवासाबाहेर टिकलेल्या प्रजातींना लागू होतो. उदाहरणांत मादागास्करचा गोल्डन-क्राउन्ड सिफाका (एक लेमूर), उत्तर कॅरोलिनातील हिकरी नट गॉर्ज ग्रीन सॅलॅमँडर, ऑस्ट्रेलियाचा नाइट पॅरट, मेक्सिकोचा चार्को अझुल पपफिश, बोमाउथ गिटारफिश (एक रे मासा) आणि फिलिपिन्सचे व्हिजायन वार्टी पिग यांचा समावेश आहे. प्रकल्प लोकसंख्या पुनर्प्राप्ती आणि धोक्यांतील घट यांचा मागोवा घेईल, आणि 2024 मध्ये सायन्स मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासात 186 अभ्यासांतील 665 चाचण्यांचे विश्लेषण करून दोन-तृतीयांश प्रकरणांत संवर्धन कृतीमुळे जैवविविधता सुधारली किंवा घट मंदावली असे आढळले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रकल्प: फिनिक्स प्रजाती प्रकल्प; घोषणा 4 ऑगस्ट 2026; रीवाइल्ड आणि बेझोस अर्थ फंड; 200 दशलक्ष डॉलर, प्रत्येकी 100 दशलक्ष.
- व्याप्ती: 100 प्रजाती; 30 देश; सात गट; प्रत्येक प्रजातीला पाच वर्षांचे साहाय्य; 100 पेक्षा जास्त भागीदार; आययूसीएन प्रजाती अस्तित्व आयोग — जागतिक ज्ञान भागीदार.
- उदाहरणे: गोल्डन-क्राउन्ड सिफाका (लेमूर), नाइट पॅरट, चार्को अझुल पपफिश, बोमाउथ गिटारफिश, व्हिजायन वार्टी पिग; 2024 चा सायन्स अभ्यास — 186 अभ्यास, 665 चाचण्या.
मूलभूत ज्ञान
- आययूसीएन रेड लिस्टमध्ये ‘अतिसंकटग्रस्त’ हा धोकाग्रस्त वर्ग आहे, तर ‘निसर्गात नामशेष’ वर्गात प्रजाती फक्त बंदिवास किंवा लागवडीत टिकलेल्या असतात.
- लेमूर हे मादागास्करमध्ये आढळणारे नरवानर गणातील सस्तन प्राणी आहेत.
- आययूसीएन म्हणजे आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संवर्धन संघ.
हे का महत्त्वाचे?
सार्वजनिक निधीला पूरक म्हणून परोपकारी भांडवल जैवविविधता संवर्धनात मोठी भूमिका बजावू शकते आणि पाच वर्षांच्या साहाय्यामुळे अल्पकालीन अनुदानांच्या मर्यादा दूर होतात. प्रजातींच्या आययूसीएन वर्गवारी, जागतिक जैवविविधता चौकट आणि संवर्धन वित्तपुरवठा हे पर्यावरण विषयातील पूर्व आणि मुख्य परीक्षेसाठी महत्त्वाचे घटक आहेत.