सारांश
दक्षिण आफ्रिकेच्या न्यायवेत्त्या नवनेथम ‘नवी’ पिल्ले यांना 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी 2026 चे शांततेचे नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले. नॉर्वेजियन नोबेल समितीचे अध्यक्ष यॉर्गन वात्ने फ्रिडनेस यांनी ओस्लो येथे ही घोषणा केली. समितीने पिल्ले यांचे आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर संस्था बळकट करण्याचे आणि युद्धगुन्हे व नरसंहार यांच्या खटल्यांना पाठबळ देण्याचे कार्य अधोरेखित केले आणि राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील कायद्याचे राज्य शांतता आणि अहिंसक संघर्ष निवारणासाठी महत्त्वाचे असल्याचे नमूद केले.
पारितोषिकात सुवर्णपदक आणि 12 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर, म्हणजे सुमारे 1.2 दशलक्ष अमेरिकी डॉलर मिळतात, आणि समारंभ अल्फ्रेड नोबेल यांच्या 1896 मधील मृत्यूच्या स्मृतिदिनी, 10 डिसेंबर रोजी ओस्लो येथे होणार आहे. नॉर्वेजियन नोबेल समितीचे पाच सदस्य नॉर्वेच्या संसदेकडून नेमले जातात; नोबेल पारितोषिके अल्फ्रेड नोबेल यांच्या मृत्युपत्रानुसार स्थापन झाली असून पहिली पारितोषिके 1901 मध्ये दिली गेली. पिल्ले यांनी आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयाच्या न्यायाधीश म्हणून आणि 2008 ते 2014 या काळात संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवी हक्क उच्चायुक्त म्हणून काम केले; रोम कायद्याने स्थापन झालेले हे न्यायालय नरसंहार, मानवतेविरुद्धचे गुन्हे, युद्धगुन्हे आणि आक्रमणाचा गुन्हा यांसाठी व्यक्तींवर खटले चालवणारे कायमस्वरूपी न्यायालय आहे.
त्यांच्या सुरुवातीच्या कायदेशीर कारकिर्दीत नेल्सन मंडेला आणि इतर वर्णभेदविरोधकांचा बचाव समाविष्ट होता; वर्णभेद ही 1948 पासून 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत दक्षिण आफ्रिकेत लागू असलेली वांशिक विभाजन आणि भेदभावाची व्यवस्था होती. 2026 चे पारितोषिक नोबेल शांतता पारितोषिकाची 125 वी वर्धापन आवृत्ती होती, समितीला 287 नामांकने मिळाली होती, आणि 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी पिल्ले 85 वर्षांच्या होत्या.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- विजेत्या: नवी पिल्ले (दक्षिण आफ्रिका); 9 ऑक्टोबर 2026; घोषणा — यॉर्गन वात्ने फ्रिडनेस, ओस्लो; वय 85.
- पदे: आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयाच्या न्यायाधीश; संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवी हक्क उच्चायुक्त (2008 ते 2014).
- रक्कम: सुवर्णपदक आणि 12 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर (सुमारे 1.2 दशलक्ष डॉलर); समारंभ 10 डिसेंबर; 125 वी वर्धापन आवृत्ती; 287 नामांकने.
मूलभूत ज्ञान
- नॉर्वेजियन नोबेल समिती शांततेचे नोबेल ओस्लो येथे प्रदान करते; इतर नोबेल पारितोषिके स्टॉकहोम येथे दिली जातात.
- आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालयाचे मुख्यालय नेदरलँड्समधील द हेग येथे आहे.
- वर्णभेद ही दक्षिण आफ्रिकेतील वांशिक विभाजन आणि भेदभावाची शासकीय व्यवस्था होती.
हे का महत्त्वाचे?
पिल्ले यांना मिळालेले नोबेल जागतिक पातळीवर आंतरराष्ट्रीय कायदा आणि न्यायसंस्थांच्या भूमिकेला मान्यता देते आणि बलप्रयोगाऐवजी कायद्याच्या राज्याला शांततेचा आधार मानण्याच्या विचाराला बळ देते. आंतरराष्ट्रीय फौजदारी न्यायालय आणि संयुक्त राष्ट्रांची मानवी हक्क यंत्रणा यांचे महत्त्व आणि भारतासह अनेक देशांची त्यांबाबतची भूमिका हे मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी महत्त्वाचे मुद्दे आहेत.